Κατύν

Σχολιάστε

Πριν μερικά χρόνια ένας καλός φίλος μου έκανε το εξής ερώτημα:
– Έχω τα Άπαντα του Στάλιν. Μήπως θέλεις να στα χαρίσω;
– Δυστυχώς δεν έχω καθόλου χώρο στη βιβλιοθήκη μου, του απάντησα.
(Δεν ήθελα βεβαίως να τον στενοχωρήσω, οπότε δεν συμπλήρωσα το «για στυγνούς εγκληματίες» στην απάντηση μου).
Επειδή όμως ήθελα λίγο να τον αφυπνίσω από το λήθαργο τον ρώτησα με νόημα:
– Είδες το «Κατύν» του Βάϊντα; Εξαιρετική ταινία!
27/11/2022
Γ.Μ.Β.
Advertisement

Γιώργος Μανιάτης, Έξεργα (τρεις αφορισμοί)

Σχολιάστε

Γιώργος ΜανιάτηςΈξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, ISBN: 978-960-269-291-2.

Ι

(…) Ἡ ἀγάπη εἶναι ἔλλειψη ἐχεμύθειας. Δὲν μᾶς ἑνώνει τίποτα περισσότερο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ μᾶς χωρίζει. (…)

Γιώργος ΜανιάτηςΈξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, σελ. 16.

***

ΙΙ

Ὅσοι μὲ ἀγαποῦν γι’ αὐτὰ ποὺ ξέρω, μὲ μισοῦν. Ὅσοι μὲ μισοῦν, μὲ μισοῦν γι’ αὐτὰ ποὺ σκέφτομαι. (…)

Γιώργος ΜανιάτηςΈξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, σελ. 33.

***

ΙΙΙ

Ὁδηγοῦν τὸν τυφλὸ στὸ ἀπόσπασμα. Τὸν στήνουν στὸν τοῖχο. “Τὰ μάτια”, τοὺς λέει. “Δέστε μου τὰ μάτια”.

Γιώργος ΜανιάτηςΈξεργα, εκδόσεις Στιγμή, γ’ έκδοση, Αθήνα 2018, σελ. 116.

Δυο αφορισμοί του Βωβενάργκ

Σχολιάστε

Βωβενάργκ, Reflexions et Maximes, μετάφραση: Δέσποινα καὶ Χρῆστος Παπάζογλου, ἐκδόσεις Στιγμή, σειρά: Στοχασμοί -7, Ἀθήνα 1993, ISBN: 978-960-269-128-1.

157

Ἄν ἀληθεύει ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ ἐξολοθρεύσουμε τὸ κακό, ἡ τέχνη αὐτῶν ποὺ διοικοῦν εἶναι νὰ τὸ κάνουν νὰ συμβάλει στὸ κοινὸ καλό.

 

Βωβενάργκ, Reflexions et Maximes, μετάφραση: Δέσποινα καὶ Χρῆστος Παπάζογλου, ἐκδόσεις Στιγμή, σειρά: Στοχασμοί -7, Ἀθήνα 1993, σελ. 57.

***

264

Εἶναι εὐκολο νὰ κατακρίνεις ἕναν συγγραφέα, ἀλλὰ δύσκολο νὰ τὸν κρίνεις.

 

Βωβενάργκ, Reflexions et Maximes, μετάφραση: Δέσποινα καὶ Χρῆστος Παπάζογλου, ἐκδόσεις Στιγμή, σειρά: Στοχασμοί -7, Ἀθήνα 1993, σελ. 88.

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο)

Σχολιάστε

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο), β’ ἔκδοση, ἐκδόσεις Τὸ Ροδακιό, Ἀθήνα 2022, ISBN: 978-618-5248-93-2.

 

 

Η ποιητική δεινότητα του Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου είναι απαράμιλλη. Λόγος ζείδωρος αλλά και έμπονος. Ένα έργο αναρίφνητης ομορφιάς.

***

Αποσπάσματα

Ι

Τὸ ἀριστούργημα μπορεῖ νὰ τὸ δημιουργήσει ὁ ἄνθρωπος
κι ὄχι ἡ ἰδιοφυΐα.

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο), ἐκδόσεις Τὸ Ροδακιό, Ἀθήνα 2022, σελ. 260.

***

ΙΙ

Βαλτώσανε οἱ παλίρροιες τῆς ὕπαρξης
καὶ ρουφιέμαι.

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο), ἐκδόσεις Τὸ Ροδακιό, Ἀθήνα 2022, σελ. 201.

***

ΙΙΙ

Εἴμαστε στὴν ἄγονη γραμμὴ
ἡ διατήρηση τῆς πίστης σʹ ἕνα στόχο χαμένο
σὲ μιὰ ἰδέα δίχως αὔριο
ἐτούτα ὅλα εἶναι πιὸ δικά μας κι ἀπὸ ἐμᾶς τοὺς ἴδιους
καταδικιά μας οὐσία εἶναι ἡ ἀδυνατότητα
στὸ μικρὸ τόπο ποὺ ἀφήνουν τὰ γράμματα στὴν πίστη—

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο), ἐκδόσεις Τὸ Ροδακιό, Ἀθήνα 2022, σελ.75.

***

ΙV

Τὸ ἐνδεχόμενο ἄν δὲν πεθαίνει ἡ συνείδηση

ἡ κρίσιμη πράξη τῆς ζωῆς μας

νὰ ἐπαναλαμβάνεται αἰὠνια μετὰ θάνατον

εἶναι ἡ ἀθανασία.

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος, Σύσσημον ἤ Τὰ Κεφάλαια (Βιβλίο πρῶτο), ἐκδόσεις Τὸ Ροδακιό, Ἀθήνα 2022, σελ. 112.

Βιττγκενστάϊν και αποφατισμός

Σχολιάστε

Λ. Βιττγκενστάϊν, Zettel // Δελτάρια, μετάφραση: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2022, ISBN: 978-960-524-792-8.

 

144. Το πως κατανοείται μια λέξη δεν το λένε οι λέξεις και μόνο (θεολογία)

Λ. Βιττγκενστάϊν, Zettel // Δελτάρια, μετάφραση: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2022, σελ. 63.

Γκροτέσκο εθνικισμός

Σχολιάστε

Πρέπει να ήταν πριν το 2000. Πήγα να πάρω σουβλάκια από ένα μαγαζί που διατηρούσε κάποιος αλλοδαπός στα Μεσόγεια. Μου είχαν πει πως κάνει τα καλύτερα στην περιοχή. Πηγαίνοντας λοιπόν να πληρώσω βλέπω δίπλα στο ταμείο μια στοίβα με τεύχη του «Ιχώρ».

-«Γνωρίζεις το περιεχόμενο;», τον ρωτάω γεμάτος έκπληξη.

-«Φυσικά», μου λέει. «Εξαιρετικό περιοδικό! Έχω όλα τα τεύχη!».

Μένω κόκαλο για λίγο, τον πληρώνω και φεύγω.

Έξω από το μαγαζί σκέφτομαι τη σούρεαλ σκηνή που μόλις είδα.

«Πιο γκροτέσκο εθνικισμός, πεθαίνεις», λέω από μέσα μου και μπαίνω γρήγορα στο αμάξι.

5 Οκτωβρίου 2022

Γ.Μ.Β.

Χρίστος Λάσκαρης, Δύο Ποιήματα

Σχολιάστε

Χρίστος Λάσκαρης, Ποιήματα, εκδόσεις Τύρφη, Θεσσαλονίκη 2022, ΙSBN: 978-618-5540-12-8.

Ι

Ο ΑΓΡΟΣ

Ἀγρὸς ἡ ψυχὴ

καὶ ὅσο μένει χέρσα

κινδυνεύει.

////

Χρίστος Λάσκαρης, Ποιήματα, εκδόσεις Τύρφη, Θεσσαλονίκη 2022, σελ.115.

***

ΙΙ

ΑΝΑΒΡΥΖΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙ 

Ἀναβρύζεις καὶ πάλι δροσιὰ τῶν σπλάχνων μου

καὶ ποτίζονται οἱ ρίζες τῆς ρημιᾶς

καὶ τὸ δέντρο τὸ γερμένο στὴ λύπη του

ξανανθίζει.

 

Ἐμφανίζονται πάλι τὰ πουλιὰ

τὰ ποτάμια ξαναβρίσκουν τὴ θάλασσα

κι ἡ θάλασσα τὸ χρῶμα της τὸ βαθὺ

τῆς ἀγάπης.

////

Χρίστος Λάσκαρης, Ποιήματα, εκδόσεις Τύρφη, Θεσσαλονίκη 2022, σελ.16.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ, ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΟΛΩΣΔΙΟΛΟΥ ΚΑΝΟΝΙΚΟΣ

Σχολιάστε

Νίκος ΚαρούζοςΤα Ποιήματα Β’ (1979-1991)εκδόσεις Ίκαρος, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2007, ISBN: 978-960-7233-53-0.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΟΛΩΣΔΙΟΛΟΥ ΚΑΝΟΝΙΚΟΣ

-Δε σε βλέπω απόψε καλά∙ τι έχεις;

                  -Έχω ύπαρξη. –

 

[Από την ποιητική συλλογή Αντισεισμικός τάφος (1984)]

Νίκος ΚαρούζοςΤα Ποιήματα Β’ (1979-1991)εκδόσεις Ίκαρος, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2007, σελ.355.

Ένας καίριος αφορισμός του Ευγένιου Αρανίτση

Σχολιάστε

Ευγένιος ΑρανίτσηςΦυσική, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1995, ISBN: 978-960-7233-85-9.

Ὁ στόχος εἶναι νὰ γίνει τὸ ποίημα μιὰ χορδὴ ποὺ διαπερνᾶ τὂν ἴδιο της τὸν ἦχο∙ νὰ εἶναι μόνον τὸ ὄνομα, τὸ σημεῖο τῆς ἀπόλυτης ἐναρμόνισης Μορφῆς / Περιεχομένου. Τὸ παράδειγμα αὐτῆς τῆς λογοτεχνικῆς ούτοπίας ὑπάρχει ἤδη: εἶναι ἡ προσευχή.

Ευγένιος ΑρανίτσηςΦυσική, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1995, σελ.42.

 

Ευγένιος Αρανίτσης, Φυσική

Σχολιάστε

Ευγένιος Αρανίτσης, Φυσική, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1995, ISBN: 978-960-7233-85-9.

 

ΧΧIV

Υπάρχοντας για να συγκροτήσει το συλληπτικό γεγονός σε μία αιώνια στιγμή, να απαθανατίσει το συγκινησιακό περιεχόμενο του οράματος, να προσδώσει στη «ρωγμή» του πραγματικού π α ν τ ο τ ι ν ή δ ι ά ρ κ ε ι α, η ποίηση δεν κάνει τίποτα διαφορετικό απ’ το να παραδέχεται ακριβώς ότι το γεγονός είναι «θνητό», εφήμερο: από’ δω πηγάζει η συγγένεια της με τη μουσική: κ ά θ ε ποίηση είναι π έ ν θ ι μ η.

 

Ευγένιος Αρανίτσης, Φυσική, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1995, σελ. 13.

 

 

Kallistos Ware (1934-2022)

Σχολιάστε

Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware (1934-2022), Πώς να εισέλθω στην καρδιά; Μυστικές αναβάσεις στο όρος του Κυρίου, εκδόσεις Εν πλώ, Αθήνα 2015, ISBN: 978-960-9550-59-8.

(…) Η προσευχή του Ιησού, αφ’ εαυτής είναι μια προφορική προσευχή, μια προσευχή με λόγια. Επειδή όμως τα λόγια είναι εξαιρετικά απλά, επειδή επαναλαμβάνονται πανομοιότυπα, είναι προσευχή που μας οδηγεί δια των λόγων στη σιωπή ή, ακριβέστερα, μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε τη διάσταση της σιωπής που είναι κρυμμένη μέσα στις λέξεις. Μιλούμε, αλλά ταυτόχρονα αφουγκραζόμαστε. Η σιωπή με την έννοια αυτή δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως κάτι αρνητικό αλλά ως κάτι θαυμαστά θετικό. Δεν είναι απλώς μια παύση μεταξύ των λέξεων, μια κατάπαυση των ήχων, αλλά στάση ανοικτότητας, δεκτικότητας, άγρυπνης προσδοκίας του Θεού. Δεν είναι απομόνωση αλλά σχέση, δεν είναι κενό αλλά πληρότητα, δεν είναι απουσία αλλά παρουσία: στον πυρήνα της είναι ο Θεός. (…) Η αληθινή σιωπή δεν είναι τίποτα άλλο παρά γνώση Θεού. (…)

Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware (1934-2022), Πώς να εισέλθω στην καρδιά; Μυστικές αναβάσεις στο όρος του Κυρίου, εκδόσεις Εν πλώ, Αθήνα 2015, σελ. 170 (αποσπάσματα)

***

Πηγή: 

https://vardavas.blogspot.com/2015/11/198-ware.html

Ἀθέλητες σκέψεις

Σχολιάστε

φωτογραφία: Γ.Μ.Βαρδαβάς

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 11/8/2022]

Ἡ ἔλλειψη ἐγρήγορσης σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις εἶναι ἴσως προτιμότερη ἀπὸ τὴν ἀκινησία. Ἡ πρώτη δύναται νὰ εἶναι ἀθέλητη, ἡ δεύτερη καταφάσκει ἀπροϋπόθετα στὴν παραίτηση. Τρίτος δρόμος εἶναι ἡ τύφλωση (ἠθικὴ ἤ πνευματικὴ ἀδιάφορον).

Ἀπείρανθος Νάξου, 8 Αὐγούστου 2022

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

[πηγή]

Zygmunt Bauman, [Περί επιτελεστικής κοινωνίας]

Σχολιάστε

Zygmunt Bauman, Ξένοι στο κατώφλι μας, μετάφραση: Βασίλης ΤομανάςΚατερίνα Τομανά, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2021, ISBN: 978-618-5228-62-0.

(…) Η «επιτελεστική κοινωνία» είναι πρώτα και κύρια μια κοινωνία α τ ο μ ι κ ή ς επιτέλεσης, και μιας «κουλτούρας ατομικισμού που βασίζεται αποκλειστικά στις δυνάμεις του ατόμου» – στην οποία «η καθημερινή ζωή γίνεται επισφαλής / αβέβαιη», εξαναγκάζοντας το άτομο σε «μια μόνιμη κατάσταση ετοιμότητας» (…)

(…) Καταδικασμένο να αναζητά ιδιωτικά σχεδιασμένες και ιδιωτικά διαχειρίσιμες λύσεις σε προβλήματα που έχει γεννήσει μια κοινωνία η οποία παρέβη τις παλαιότερες υποσχέσεις της και τώρα υποχωρεί αμείλικτα από τη δεσμευτική υπόσχεση να παρέχει συλλογική ασφάλεια από τους κινδύνους της ιδιωτικής ζωής, το άτομο εγκαταλείπεται στους ι δ ι ω τ ι κ ο ύ ς π ό ρ ο υ ς του (…)

Zygmunt Bauman, Ξένοι στο κατώφλι μας, μετάφραση: Βασίλης ΤομανάςΚατερίνα Τομανά, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2021, σελ.60-61 (αποσπάσματα)

Μιχάλης Μακρόπουλος, Τσότσηγια & Ω’μ

Σχολιάστε

Μιχάλης Μακρόπουλος, Τσότσηγια & Ω’μ, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2017, ISBN: 978-618-5004-58-3.

Ο Μιχάλης Μακρόπουλος γνωρίζει όσο λίγοι να χειρίζεται το λόγο και τις λέξεις. Οι δύο νουβέλες του «Τσότσηγια» και «Ω’μ» που κυκλοφόρησαν πριν μερικά χρόνια σε έναν καλαίσθητο τόμο (εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2017) το αποδεικνύουν περίτρανα. Παρά το γεγονός ότι ειδολογικά τα δύο έργα δεν έχουν σχέση μεταξύ τους (γεγονός που για πολλούς θα σήμαινε ότι είναι άνισα) ο Μακρόπουλος κατορθώνει να κρατά σε κάθε σελίδα αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Υποδειγματική γλώσσα, δυνατή πλοκή, θαυμάσιες περιγραφές, εξαιρετική ατμόσφαιρα. Το τάλαντο του Μακρόπουλου φαίνεται ιδιαίτερα έντονα στο δίσημο τέλος της πρώτης νουβέλας. Εδώ ο αναγνώστης μπορεί να κάνει πολλές υποθέσεις, είτε αισιόδοξες, είτε απαισιόδοξες. Ας μας επιτραπεί η αποδοχή της αισιόδοξης εκδοχής. Άλλωστε ο ίδιος ο συγγραφέας χαρακτηρίζει την «Τσότσηγια» ως παραμύθι. Μόνο που είναι ένα παραμύθι για μεγάλους.

Από την άλλη πλευρά το «Ω’μ» ιδιαίτατα υποβλητικό, με αρκετούς συμβολισμούς και συναρπαστική γραφή ικανοποιεί και τον πλέον απαιτητικό αναγνώστη. Νομίζω ότι είναι από τις καλύτερες στιγμές του συγγραφέα (με αποκορύφωμα βεβαίως το Μαύρο νερό).

Απείρανθος Νάξου, 31 Ιουλίου 2022

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Ἐ. Χ. Γονατᾶς, [Ὑπομονή]

Σχολιάστε

Ἐ. Χ. Γονατᾶς, Ἡ κρύπτη, ἐκδόσεις Στιγμή, δ’ ἔκδοση, Ἀθήνα 2006, ISBN: 978-960-269-097-0.

Ὑπομονή! Θὰ πήξει τὸ δάκρυ, θὰ γίνει νησί.

Ἐ. Χ. Γονατᾶς, Ἡ κρύπτη, ἐκδόσεις Στιγμή, δ’ ἔκδοση, Ἀθήνα 2006, σελ. 41.

Γιώργος Σεφέρης, [Ζωή και ύπαρξη]

Σχολιάστε

Γιώργος ΣεφέρηςΈξι νύχτες στην Ακρόποληεκδόσεις Ερμής, ζ’ ανατύπωση, Αθήνα 1998.

Η αδικία δεν είναι που είναι η ζωή όπως είναι, αλλά που πρέπει να είναι όπως είναι.

Γιώργος ΣεφέρηςΈξι νύχτες στην Ακρόποληεκδόσεις Ερμής, ζ’ ανατύπωση, Αθήνα 1998, σελ.217.

***

Κοντά σου έμαθα αυτό το ρυθμό: να χάνεται κανείς για να υπάρξει.

Γιώργος ΣεφέρηςΈξι νύχτες στην Ακρόποληεκδόσεις Ερμής, ζ’ ανατύπωση, Αθήνα 1998, σελ.228.

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο

Σχολιάστε

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο, εκδόσεις Loggia, Αθήνα 2021, ISBN: 978-618-84744-7-5.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Η ζωγράφος Εύα Μπέη έζησε πλάι στον ποιητή Νίκο Καρούζο τα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του. Στο διάστημα αυτό συνήθιζε να κρατά σκόρπιες ημερολογιακές σημειώσεις, η πλειοψηφία των οποίων αφορούσε την κοινή τους ζωή. Για χρόνια ολόκληρα αυτό το υλικό έμενε αδρανές, κλεισμένο στο συρτάρι. Χάρη στην απόφασή της να το εκδώσει σε βιβλίο, φτάνει στα χέρια μας μια σημαντική μαρτυρία για τον ποιητή από μια συνοδοιπόρο, μια γυναίκα που τον έζησε μέσα στην τριβή της καθημερινότητας και αργότερα βίωσε όλη την περιπέτεια της υγείας του, από το Royal Marsden του Λονδίνου μέχρι το τέλος, στο νοσοκομείο Υγεία.
Η Μπέη χειρίζεται το υλικό της σαν ψηφιδωτό που σκοπεύει στη μεγάλη εικόνα. Ανάμεσα σε παρατηρήσεις για την εποχή και τους ανθρώπους της, αλλά και την τέχνη, μας χαρίζει ένα διεισδυτικό, ίσως μοναδικό, πορτρέτο για την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του Νίκου Καρούζου.

***

Αποσπάσματα από το βιβλίο: 

1

«Η Δύση δημιουργεί άτομα, μεγεθύνει το Εγώ, η Ανατολή σε εισάγει σε μια αίσθηση συνέχειας, μια ροή. Αυτό κάνει τα πράγματα πιο ανεκτά».

Νίκος Καρούζος

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο, εκδόσεις Loggia, Αθήνα 2021, σελ. 61.

 

2

«Δεν υπάρχουν λάθη, μόνο ζωή».

Νίκος Καρούζος

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο, εκδόσεις Loggia, Αθήνα 2021, σελ. 100.

 

3

«Να λες σήμερα, το πολύ αύριο, μεθαύριο είναι μεταφυσική».

Νίκος Καρούζος

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο, εκδόσεις Loggia, Αθήνα 2021, σελ. 153.

 

4

[…] Είμαι εγώ με τον φόβο πως δεν είμαι κανένας, ενώ λαχταρώ να είμαι ο καθένας.

Εύα Μπέη, Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο, εκδόσεις Loggia, Αθήνα 2021, σελ. 204.

Δημήτρης Κανελλόπουλος, Στα χρόνια του Κόκκινου Κόμη

Σχολιάστε

 

 

Δημήτρης Κανελλόπουλος, Στα χρόνια του Κόκκινου Κόμη, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2022, ISBN: 978-960-03-6920-5.

Ο Δημήτρης Κανελλόπουλος είναι κατά τη γνώμη μου ένας από τους κορυφαίους στη μικρή φόρμα. Για του λόγου το ασφαλές αρκεί η ανάγνωση του εξαιρετικού νέου βιβλίου του. Διηγήματα καλογραμμένα, ιστορίες εμπνευσμένες από τα φοιτητικά χρόνια στη Ρουμανία του υπαρκτού σοσιαλισμού με όλα τα συμπαρομαρτούντα. Ο Κανελλόπουλος φαίνεται να γνωρίζει καλά πρόσωπα και πράγματα. Περιγράφει και εδώ, όπως και στο Θάνατο του αστρίτη, έναν κόσμο και μια εποχή που πέρασε ανεπιστρεπτί, χωρίς να πέφτει στην παγίδα μιας γλυκανάλατης νοσταλγίας. Φυσικά το νέο βιβλίο διαφέρει ειδολογικά από το προηγούμενο. Αυτή η διαφοροποίηση αναδεικνύει τη δεινότητα και το συγγραφικό τάλαντο του Κανελλόπουλου. Δεν είναι εύκολο είδος η μικρή φόρμα. Ο πειρασμός του κομφορμισμού και της μανιέρας είναι πάντα στο προσκήνιο. Ο Κανελλόπουλος το γνωρίζει πολύ καλά και μας παραδίδει ένα αναγνωστικό διαμάντι.

 

1/6/2022

Γ. Μ. Βαρδαβάς

Ο εφιάλτης του παροντισμού

Σχολιάστε

[Για το βιβλίο του Πέτρου Θεοδωρίδη Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις – Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα]

 

 

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 28/5/2022]

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Πέτρος Θεοδωρίδης, Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις – Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2021, ISBN: 978-960-9708-58-6.

Χώρος…

Τον κατακτάμε

Ιστάμενοι, ιπτάμενοι, βυθιζόμενοι.

Χρόνος…

Μας καίει βραδυφλεγώς…Μακάρι!

Μαζί τα μαλάξαμε.

Χωρόχρονος…

Μήπως γλιτώσουμε …το φυγείν.

Αδύνατον!

Νίκος Κ. Παπαντωνάκης, Χωρό-χρονος (αδημοσίευτο)

Εννέα χρόνια μετά την Απατηλή υπόσχεση της αγάπης ο Πέτρος Θεοδωρίδης επανέρχεται με μια σειρά έξι σημαντικών δοκιμίων. Πρόκειται για στοχαστικές δοκιμές που αποτυπώνουν την εργώδη ενασχόληση του συγγραφέα με ζητήματα ακανθώδη όπως ο χρόνος, το πρόβλημα του κακού, το ολοκληρωτικό φαινόμενο και ο ναζισμός, η ρευστή νεωτερικότητα κ.α.π.

Όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί στον Πρόλογο του βιβλίου ο Καθηγητής Ηθικής Φιλοσοφίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. κ. Διονύσης Δρόσος δεν πρόκειται για «papers που θα γεμίσουν ένα βιογραφικό» αλλά για καρπό μακροχρόνιας ενδελεχούς μελέτης και γόνιμου προβληματισμού. Ο Θεοδωρίδης σε καμία περίπτωση δεν γράφει διεκπεραιωτικά. Αντιθέτως, στοχάζεται με ψυχραιμία, καθαρότητα, σαφήνεια και δίχως ίχνος έπαρσης.

Στο πρώτο δοκίμιο με τίτλο «Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα» (σελ. 10-33) ο συγγραφέας καταπιάνεται με το πολυσύνθετο ζήτημα του χρόνου. Από την όλη διαπραγμάτευση καταφαίνεται ότι ο Θεοδωρίδης δεν αγνοεί την κλασική περί χρόνου ρήση του E. M. Cioran: «Αν ο Χρόνος ήταν μια περιουσία, ένα αγαθό, τότε ο θάνατος θα ήταν η χειρότερη μορφή ληστείας[1]». Εν αντιθέσει με κάποιες «οργανικές» φωνές που επίμονα υποστηρίζουν ότι «δεν έχουμε παρόν» ο συγγραφέας θεωρεί τον παροντισμό ως έκφραση της ευθραυστότητας και της ρευστότητας του χρόνου. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Στη σύγχρονη εποχή έχει επέλθει μία καταπιεστική συμπίεση της αίσθησης του χρόνου. Η τωρινή, “παροντική”, αγχωτική αίσθηση του χρόνου δεν υπήρξε “χρονικά” αμετάβλητη» (σελ. 10). Και παρακάτω σε άλλο σημείο ο συγγραφέας τονίζει: «Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της. Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας. Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον. Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο. Μια εποχή σαν τους πάγους της λίμνης έτοιμους να σπάσουν την άνοιξη. Γιατί μόνον στην εποχή μας παραμένει ως μόνη διάσταση του χρόνου, για όλους μας, η πιο λεπτή, η πιο εύθραυστη, η πιο ανύπαρκτη: το παρόν» (σελ. 32). Με άλλη αφορμή ο συγγραφέας είχε συνδέσει το φαινόμενο του παροντισμού με τις αθέλητες μνήμες: «Αν η δράση στο παρόν είναι αυτή που μας αναγκάζει να επιλέξουμε από την δεξαμενή της μνήμης, η απουσία δράσης, η ακινησία, η ανημποριά, στην όποια μας καθηλώνει το τωρινό παρόν, είναι αυτή που κάνει να αναδύονται σκόρπιες, ασυνάρτητες, αθέλητες μνήμες: να ζούμε σε ένα όνειρο, να επιστρέφουν όλα τα απωθημένα»[2].

Ο συγγραφέας αναφέρεται διεξοδικά σε τρεις τύπους κοινωνιών (παραδοσιακή, νεωτερική, σύγχρονη) και στις αντίστοιχες αντιλήψεις περί χρόνου που εκπορεύονται από αυτές. Έτσι «στην παραδοσιακή κοινωνία, η παράδοση ενείχε έναν κανονιστικό- ηθικό χαρακτήρα»  και αντιπροσώπευε όχι μόνο το «είναι» αλλά και το «δέον γενέσθαι». Παράλληλα «στις παραδοσιακές χριστιανικές και εβραϊκές αντιλήψεις της ιστορίας (…) τα γεγονότα δομούν και καθορίζουν το χρόνο» (σελ.15). Ο χρόνος στη νεωτερικότητα ήταν κατά τον συγγραφέα «αφηρημένος», «ομοιόμορφος» και «συνεχής» (σελ.16-17). Στην παραδοσιακή κοινωνία υπήρχε «αξεδιάλυτη συνύφανση παρελθόντος και μέλλοντος» ενώ στη νεωτερική κοινωνία παρελθόν, παρόν και μέλλον «διαχωρίζονται με σαφήνεια, ως τμήματα μιας διαδοχικής προοδευτικής ανέλιξης» (σελ.17). Στην εποχή μας «η οργανωμένη πλαισίωση του κοινωνικού χρόνου καταρρέει» (σελ.20). Ο συγγραφέας τεκμηριώνει την ανάλυση του επικαλούμενος τα πορίσματα διαπρεπών στοχαστών (G. Agamben, M. Postone, C. Taylor, C. Lasch, Z. Bauman, U. Beck κ.α.).

Στο δεύτερο δοκίμιο του βιβλίου με τίτλο «Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις» (σελ. 34-53) ο συγγραφέας κάνει μια αναδρομή στις αντιλήψεις περί ονείρων από τον Πορφύριο και τον Αρτεμίδωρο μέχρι την ψυχανάλυση, τον Φουκώ, τον Λακάν και τον Ζίζεκ. Σε άλλη συνάφεια ο Θεοδωρίδης έχει γράψει τα εξής καίρια: «Ονειρεύτηκα ότι έβλεπα έναν εφιάλτη. Ξύπνησα μέσα στο όνειρο ξανά και ξανά. Αυτός ήταν ο εφιάλτης: η επανάληψη[3]».

Στο τρίτο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, δοκίμιο με τίτλο «Μπρέχτ και ναζισμός -Τρόμος, αθλιότητα και όνειρα στο Γ’ Ράιχ» (σελ. 54-65) ο Θεοδωρίδης εξετάζει εκ παραλλήλου τα βιβλία: α) Μπ. Μπρεχτ, Τρόμος και αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ, β) Ch. Beradt, Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ, γ) Π. Φρίτσε, Ζωή και θάνατος στο Τρίτο Ράιχ. Με την παράλληλη ανάγνωση των παραπάνω βιβλίων ο συγγραφέας επιχειρεί να περιγράψει τους μετασχηματισμούς της γερμανικής κοινωνίας εξαιτίας του ναζισμού. Η περιγραφή στιγμιοτύπων από τα μονόπρακτα του Μπρεχτ σε συνδυασμό με τα όνειρα απλών ανθρώπων της διπλανής πόρτας και της εν γένει καθημερινότητας τους αναδεικνύουν τον βαθμό επίδρασης του ναζισμού σε ολόκληρο το φάσμα της γερμανικής κοινωνίας. Παράλληλα φέρνουν στο προσκήνιο την, κατά Χ. Άρεντ, κοινοτοπία του κακού: «Ο ναζισμός δεν είναι μια ακραία ιδεολογία αλλά μάλλον η υπερβολή της μεσότητας, η μετριότητα, η εξουσία της κοινοτοπίας» (σελ.55)

Στο τέταρτο δοκίμιο με θέμα «Οι Γνωστικοί και το πρόβλημα του κακού» (σελ.66-83) ο συγγραφέας προβαίνει σε μια ανατομία του γνωστικισμού. Αναφερόμενος στις θέσεις του Θ. Λίποβατς ο Θεοδωρίδης επισημαίνει ότι αυτό που κυριαρχεί στη Γνώση είναι «το μίσος ενάντια στον Άλλον» (σελ.82), ενώ παράλληλα επισημαίνει την μυστικιστική πτυχή της: «(…) η Γνώση ευνοεί πάντα ένα κλίμα μυστηρίου και μυστικισμού, για το οποίο ιδιαιτέρως πρόσφορες είναι οι περίοδοι πολιτισμικής, πολιτικής, κοινωνικής και ψυχικής κρίσης κι ανασφάλειας, κατά τις οποίες ορισμένα άτομα (…) είναι ευάλωτα και ικανοποιεί την ανάγκη της φυγής από την ανυπόφορη υπαρκτή πραγματικότητα» (σελ.79).

Στο δοκίμιο «Ο θαυμαστός καινούργιος μετανεωτερικός κόσμος» (σελ. 84-93) αναδύεται η ρευστότητα και η δυστοπία των καιρών μας με αφορμή το κλασικό έργο του Χάξλεϊ. Παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα (σελ. 91): «Σήμερα, “μπορούμε να είμαστε ερωτευμένοι χωρίς να ερωτευτούμε”. Ο Έρωτας εξημερώνεται, θετικοποιείται και γίνεται μια βολική φόρμουλα κατανάλωσης. Ο σκοπός είναι να αποφευχθεί οποιοδήποτε τραύμα». Ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι από τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο «απωθείται ο έρωτας (όχι το σεξ, ούτε η πορνογραφία), ο πόνος και ο θάνατος, ακριβώς όπως και σήμερα. Και γιατί τότε επιστρέφει διαρκώς ο έρωτας, η λύπη, ο πόνος και ο θάνατος; Μα γιατί απλούστατα το απωθημένο πάντα επιστρέφει» (σελ.93).

Ο τόμος κλείνει με το δοκίμιο «Η πανδημία ως μεταφορά» (σελ. 94-102). Ο Θεοδωρίδης καθηλώνει τον αναγνώστη με την πρωτοτυπία της σκέψης του και την ευαισθησία του. Η αυθεντικότητα, η υπαρξιακή δυναμική, η λεπτότητα, ο πλουραλισμός και η αντικειμενικότητα χαρακτηρίζουν τα δοκίμια της συλλογής.

Η νέα σειρά δοκιμίων του Πέτρου Θεοδωρίδη αξίζει την προσοχή κάθε φιλέρευνου αναγνώστη.

Ηράκλειο, 18-19 Μαΐου 2022


[1] E.M.Cioran, Στοχασμοί, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 2010, σελ. 362.

[2]Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Παροντισμός και αθέλητες μνήμες», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_31.html, ανάρτηση στις 12/10/2015 (τελευταία πρόσβαση: 18/5/2022).

[3]Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Ο εφιάλτης», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_19.html, ανάρτηση στις 7/10/2015 (τελευταία πρόσβαση: 19/5/2022)

Περί λογοτεχνίας

Σχολιάστε

φωτογραφία: Γ. Μ. Βαρδαβάς

Προτιμώ η λογοτεχνία να αποτυπώνει ένα οπτιμισμό γλυκύ παρά μια ανυπόφορη θανατίλα.

 

Γ.Μ.Β.

6/5/2022

[πηγή]

Older Entries

Αρέσει σε %d bloggers: