ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 2

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / http://lukasvasilikos.com/

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ, 10/3/2021]

Ἄκουσα μιὰ διαφήμιση στὸ ραδιόφωνο ποὺ χρησιμοποιοῦσε ἀσύνδετο σχῆμα καὶ θυμήθηκα τὸν ἀσύμμετρο καταιγισμὸ βωμολοχιῶν καὶ τὴν ἀνεξάλειπτη ἀθυροστομία τοῦ δοκίμου ἐκπαιδευτή μας στὸ στρατό. Δυστυχῶς, ὁ Ἰ. ἔφυγε νωρὶς καὶ αὐτοθέλητα [1].

Ἡράκλειο, 15/1/2021

Γ.Μ.Β.

_________________________

[1]. Ἡ φράση «φεύγω αὐτοθέλητα» ἀνήκει στὸν Δημήτρη Λιαντίνη (1942-1998).

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 6

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός http://lukasvasilikos.com/

Ἐνδέχεται μιὰ ἀφελέστατη ἀπορία μας ἐνίοτε νὰ κρύπτει νοῦν ἀληθείας[1].

 

Ἡράκλειο, 10/1/2021

Γ.Μ.Β.


[1]. Ἡ φράση «κρύπτει νοῦν ἀληθείας» προέρχεται ἀπὸ τὴν 14η ὠδὴ «Εἰς Σάμον» τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου (Βλ. Μ. Γ. Μερακλῆ, Ἀνδρέα Κάλβου, Ὠδαί (1-20): ἑρμηνευτικὴ ἔκδοση, ἐκδόσεις Βιβλ. τῆς Ἑστίας, γ’ ἔκδοση, Ἀθήνα 1994, σελ.173-181).

[πηγή]

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Έντεκα συναντήσεις

2 Σχόλια

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Έντεκα συναντήσεις: Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-435-688-1.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Ο τόμος αυτός είναι καρπός έντεκα συναντήσεων και συζητήσεων του Σταύρου Ζουμπουλάκη με τον Στρατή Μπουρνάζο. Οι δυο συνομιλητές συμφώνησαν εξαρχής να συζητήσουν, χωρίς συμβατικότητες, για θέματα που τους απασχολούν.

Το βιβλίο ξεκινάει με τα καλοκαίρια των παιδικών χρόνων και την περίοδο των σπουδών του Ζουμπουλάκη στην Αθήνα και στο Παρίσι, με τα διαβάσματα και τους δασκάλους του. Οι δυο συζητητές μιλάνε κατόπιν για το σχολείο, όπου ο πρώτος δούλεψε χρόνια, την εμπειρία της τάξης και της διδασκαλίας, την αντίληψή του για την εκπαίδευση, για την εποχή που υπήρξε διευθυντής της Νέας Εστίας, καθώς και για τα δύο ιδρύματα των οποίων είναι σήμερα επικεφαλής: τον Άρτο Ζωής και την Εθνική Βιβλιοθήκη. Τέλος, για ζητήματα γενικότερα και μεγάλα, όπως η αρρώστια και ο πόνος, η πίστη και η θρησκεία, ο εβραϊσμός και ο αντισημιτισμός, η πολιτική και η Αριστερά, η λογοτεχνία. Αναφέρονται σε προσωπικότητες γοητευτικές, όπως ο Άγγελος Ελεφάντης, o Κορνήλιος Καστοριάδης και ο Ζήσιμος Λορεντζάτος.

Συζητώντας, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης και ο Στρατής Μπουρνάζος βουτάνε στα βαθιά, αλλά και πλατσουρίζουν στον αφρό, στα καθημερινά. Πετάγονται, έτσι, κατά τη φράση του Βάρναλη (που χρησιμοποιεί και ο Παλαμάς για να εγκωμιάσει την ποίηση του πρώτου), «από την καβαλίνα του δρόμου στην κορφή της διπλανής ροδακινιάς».

***

Αποσπάσματα από το βιβλίο:  

1

[…] στην Ελλάδα, μη γελιόμαστε, απέξω μεταφέρουμε μοντέλα, σχήματα, διδακτικές μεθόδους. Κι αυτό είναι ενίοτε σοβαρό πρόβλημα, όταν πράγματα που στο εξωτερικό έχουν ήδη δείξει τις αδυναμίες, τα όρια και τα αδιέξοδα τους, εμείς τα φέρνουμε εδώ ως θέσφατα. […]

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Έντεκα συναντήσεις: Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2020, σελ. 217-218.

***

2

[…]Ένας φιλελεύθερος Εβραίος δεν μπορεί  ποτέ να δεχτεί την ιδέα της περιουσιότητας, ότι υπάρχει ένας λαός «εκλεγμένος», και γι’ αυτό έγιναν και πολλές προσπάθειες να την ερμηνεύσουν αλλιώς. Ο Λεβινάς, ας πούμε, λέει  ότι περιουσιότητα σημαίνει ευθύνη: εμείς έχουμε μεγάλη ευθύνη, μεγαλύτερη απ’ όλους τους άλλους. Πρόκειται δηλαδή για μια εκλογή ευθύνης, όχι προνομίων.[…]

Σταύρος Ζουμπουλάκης, Έντεκα συναντήσεις: Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2020, σελ. 338-339.

Αναγνωστική ανασκόπηση 2020

3 Σχόλια

Κατά τις συνήθειες του παρόντος ιστολογίου η τελευταία ανάρτηση της χρονιάς είναι αφιερωμένη στα βιβλία που ξεχωρίσαμε τη χρονιά που πέρασε. Όπως κάθε χρόνο η λίστα που παραθέτουμε δεν περιλαμβάνει μόνο βιβλία που εκδόθηκαν μέσα στη χρονιά αλλά και παλιότερες εκδόσεις. 

Το 2020 είχε πολλές ιδιαιτερότητες λόγω της επιδημιολογικής κρίσης: 2 lockdown (διανύουμε ακόμη το δεύτερο), κλείσιμο σχολείων και καταστημάτων (μηδέ των βιβλιοπωλείων εξαιρουμένων), ακύρωση εκδηλώσεων, αλλαγές πολλές στην καθημερινότητα μας (ας ελπίσουμε προσωρινές).

Στους δύσκολους, δυστοπικούς σχεδόν, καιρούς το διάβασμα ήταν πραγματική όαση. Προ ημερών τα βιβλιοπωλεία επιτέλους ξαναλειτούργησαν! Παρατηρήθηκαν πρωτόγνωρα φαινόμενα, τόσο στην Αθήνα, όσο και στην επαρχία: Μεγάλες ουρές είχαν σχηματισθεί στα βιβλιοπωλεία! Χαράς ευαγγέλια για τους βιβλιόφιλους και όχι μόνον! Ακολουθεί η λίστα με τα βιβλία που ξεχωρίσαμε το 2020 (με ελάχιστα σχόλια για τα 3 κορυφαία της χρονιάς). Ας ελπίσουμε η ζοφερή κατάσταση να αμβλυνθεί την προσεχή χρονιά.  

 

1. Νικήτας Σινιόσογλου, Λεωφόρος ΝΑΤΟ: Δοκιμή περιπλάνησης, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2019

Το καλύτερο βιβλίο που διαβάσαμε μέσα στο 2020 ήταν η Λεωφόρος ΝΑΤΟ του Νικήτα Σινιόσογλου. Η γοητεία της περιπλάνησης, ο αναστοχασμός της ύπαρξης, η στοχαστικότητα της σκέψης διαπλέκονται αρμονικά. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα εμπνευσμένο δοκίμιο με έντονη υπαρξιακή ατμόσφαιρα στο οποίο επανέρχεται κανείς ξανά και ξανά! 

***

2. Σάββας Μιχαήλ, Αντι-γόνη, Αντί-θεος, Αντι-Τύραννοςεκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2020

Πρόκειται για ομιλία του Σάββα Μιχαήλ στη συζήτηση με το σκηνοθέτη Σάββα Στρούμπο, μετά την παράσταση της Αντιγόνης του Σοφοκλή από την θεατρική ομάδα «Σημείο μηδέν» στο πλαίσιο διαδικτυακής εκδήλωσης στις 10/5/2020. Νομίζω ότι είναι ό, τι πιο συγκροτημένο και καίριο έχει ειπωθεί  εν καιρώ πανδημίας για την πανδημία. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο: [σελ. 47] «(…) Η Αντιγόνη με την αρχή του συμφιλείν χτυπάει τη ρίζα του κακού: τη διάσπαση της κοινότητας σε αντιμαχόμενα ασυμφιλίωτα συμφέροντα, την αρχή της (κρεόντειας-σμιττιανής) διάκρισης φίλου και εχθρού σαν βάση της έννοιας του Πολιτικού, στην προτεραιότητα των πολιτικών σχέσεων εξουσίας απέναντι στις συγγενικές σχέσεις ως όρο ανάδυσης του Κράτους. (…)»

***

3. Βασίλι Γκρόσσμαν, Η κόλαση της Τρεμπλίνκα, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2020

Βιβλίο αναφοράς! Από τα πρώτα κείμενα στον κόσμο που αναφέρονται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στα εγκλήματα των ναζί. Διαβάζεται απνευστί!

***

4. John Gray, Επτά τύποι αθεϊσμού, εκδόσεις Οκτώ, Αθήνα 2019

***

5. Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο, εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020

[Για το βιβλίο του Νικόλα Σεβαστάκη έχουμε γράψει εδώ]

***

6. Χριστόφορος Ελ. ΑρβανίτηςΑς με γεμίσουνε τα χείλη σου φιλιά: Θρησκεία, Έρωτας και Σεξουαλικότητα στο Άσμα Ασμάτων, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2020

***

7. Ηλίας Μαγκλίνης, Είμαι όσα έχω ξεχάσει, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2019

***

8. Κωστή ΠαπαγιώργηΤα βιβλία των άλλων – 1: Έλληνες συγγραφείς, επιμέλεια: Γιάννης ΑστερήςΔημήτρης Καράμπελαςεκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2020

***

9. Giorgio Agamben, Homo Sacer: Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή, εκδόσεις Scripta, Αθήνα 2005

***

10. Σ. Τ. Κόλεριτζ, Παγωνιά τα μεσάνυχτα, εκδόσεις Άγρα και Εργαστήριο σχεδίων και εικόνων σε κρίση, Αθήνα 2002.

 

 Καλή Χρονιά και καλές αναγνώσεις!

Ανωνύμου, Η πτώση

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός  / http://lukasvasilikos.com/

Η πτώση

Αλαφιασμένες ενοχές παλεύουνε με μήνη
ερείπια το είναι μου, καίγεται σαν καμίνι
Μες τα κανάλια του μυαλού, χαμένη Βενετία
αναζητούν τις αφορμές και βρίσκουν την αιτία

Βιβλία που θέλω να διαβάσω οπωσδήποτε (μόλις βρω χρόνο και χρήμα)

Σχολιάστε

  • Walter Benjamin, Νο 13, εκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2020

 

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ, Ο ΕΡΑΣΤΗΣ

Σχολιάστε

Νίκου Εγγονόπουλου, Ποιήματα, εκδόσεις Ίκαρος, 5η έκδοση, Αθήνα 2004, ISBN: 960-7721-45-4.

 

Ο ΕΡΑΣΤΗΣ

Μιλοῦσε μιάν ἄλλη γλῶσσα, τήν ἱδιάζουσα διάλεκτο μιᾶς

λησμονημένης, τώρα πλέον, πόλεως, τῆς ὁποίας καί εἴτανε,

ἄλλωστε, ὁ μόνος νοσταλγός.

[Από την ποιητική συλλογή Εν ανθηρώ Έλληνι λόγω (1957)]

Νίκου Εγγονόπουλου, Ποιήματα, εκδόσεις Ίκαρος, 5η έκδοση, Αθήνα 2004, σελ. 302.

 

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ, ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΦΗ

Σχολιάστε

Κ. Γ. Κασίνης (επιλ.), Ανθολογία Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Πατάκη, 7η έκδοση, Αθήνα 2011, ISBN: 978-960-16-1332-1.

 

ΣΕ ΜΙΑ ΓΡΑΦΗ

 

Τὰ ἄσπρα μαλλιὰ τὰ στεφανώνεις μὲ ξανθοὺς ναρκίσσους,

στὸ βραδινὸ τὸν κάματο φέρνεις αὐγῆς γιορτή,

λησμονημένους ἔξαφνα θυμίζεις παραδείσους,

Γραφή, χρυσὴ κιθάρα κάνεις τὸ λευκὸ χαρτί.

[Από την ποιητική συλλογή Βραδινή Φωτιά (1944)]

Κ. Γ. Κασίνης (επιλ.), Ανθολογία Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Πατάκη, 7η έκδοση, Αθήνα 2011, σελ. 693.

Νίκος Καρούζος, Κράσπεδον

Σχολιάστε

Νίκος ΚαρούζοςΤα Ποιήματα Β’ (1979-1991)εκδόσεις Ίκαρος, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2007, ISBN: 978-960-7233-53-0.

 

ΚΡΑΣΠΕΔΟΝ

Όποιος λέει πως είναι νικητής

διαπράττει ένα ανιαρό λάθος·

όποιος λέει πως είναι νικημένος

διαπράττει ένα σπαραχτικό λάθος.

[Από την ποιητική συλλογή Φαρέτριον (1981)]

Νίκος ΚαρούζοςΤα Ποιήματα Β’ (1979-1991)εκδόσεις Ίκαρος, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2007, σελ.212.

 

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε

Σχολιάστε

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-572-348-4.

 

(…) Κάθε άνθρωπος είναι υπαρκτική μονάδα ετεροκαθορισμένη από τη φύση ή ουσία της (τον δεδομένο τρόπο του είδους), αλλά και προικισμένη με συναρπαστικό περιθώριο να είναι αυτό που δεν είναι και να μην είναι αυτό που είναι. (…)

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2020, σελ. 22.

Δυο στοχασμοί του Κωστή Παπαγιώργη

Σχολιάστε

Κωστή Παπαγιώργη, Τα βιβλία των άλλων – 1: Έλληνες συγγραφείς, επιμέλεια: Γιάννης ΑστερήςΔημήτρης Καράμπελας, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-03-6595-5.

1

Πρώτιστη ιδιότητα του μεγαλείου είναι η απόσταση.

Κωστή Παπαγιώργη, Τα βιβλία των άλλων – 1: Έλληνες συγγραφείς, επιμέλεια: Γιάννης ΑστερήςΔημήτρης Καράμπελας, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2020, σελ. 300.

***

2 

Τα ποιήματα είναι σαν τον χορό – κάνουν ορατό το αόρατο και αόρατο το ορατό.

Κωστή Παπαγιώργη, Τα βιβλία των άλλων – 1: Έλληνες συγγραφείς, επιμέλεια: Γιάννης ΑστερήςΔημήτρης Καράμπελας, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2020, σελ. 351.

Ένα αχαρτογράφητο ταξίδι

1 σχόλιο

Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού, εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-8061-81-1.

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Στο νέο του εμπεριστατωμένο δοκίμιο με τίτλο Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού (εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020) ο Νικόλας Σεβαστάκης συνεχίζει και επεκτείνει την προβληματική που τον απασχόλησε στο δοκίμιο του με τίτλο Φαντάσματα του καιρού μας: Αριστερά, κριτική, φιλελεύθερη δημοκρατία (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2017). Από την εξαιρετικά εκτεταμένη και απαιτητική πολιτική θεματική του βιβλίου σταχυολογούμε παρακάτω ελάχιστες ψηφίδες.

Ο συγγραφέας υπερασπίζεται με ψυχραιμία και αίσθημα ευθύνης τη φιλελεύθερη δημοκρατία, αναγνωρίζοντας προφανώς τη δυσκολία ενός τέτοιου εγχειρήματος, σε έναν κόσμο ρευστό, όπου κυριαρχεί ο πολιτικός σχετικισμός, η λαϊκιστική δυσφορία, ο αμοραλισμός, η αδολεσχία, η προχειρότητα, ο μαξιμαλισμός, η ανελαστικότητα και η επιφανειακή προσέγγιση τύπου social media. Είναι προφανές ότι ο συγγραφέας αναγνωρίζει την εγγενή, ενίοτε, αδυναμία της φιλελεύθερης δημοκρατίας να εξάγει συναισθήματα στοιχειώδους ενσυναίσθησης για καταστάσεις κοινωνικής οδύνης και παράλληλα να αντιμετωπίσει δυναμικά τον πολιτικό σχετικισμό, το λαϊκισμό και τους νέους εθνικισμούς. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Η φιλελεύθερη δημοκρατία θα συνδεθεί, αναπότρεπτα, στην ιστορία της με ένα πνεύμα απογοητευτικών αυτοπεριορισμών” (μν. έργ., σελ. 23). Και λίγο παρακάτω: “Η φιλελεύθερη δημοκρατία εμφανίστηκε λοιπόν ως κάτι ελλειμματικό απέναντι σε μια πληρότητα νοήματος που την ξεπερνούσε και, κατά κάποιον τρόπο την εξέθετε” (ό.π., σελ. 23-24). Και αλλού: “Μπορούμε να συμφωνήσουμε γενικά ότι είχαν και έχουν πάντα ένα δίκιο από παλιά κάποιοι τιμητές του φιλελεύθερου δημοκρατικού πνεύματος στον ισχυρισμό τους ότι από τον φιλελευθερισμό λείπει αρκετές φορές η μυρωδιά της αληθινής πικρίας και η αίσθηση των καταστάσεων πραγματικής, σπαρακτικής οδύνης. Συχνά -και όχι αδίκως- ένας φιλελευθερισμός των ηπίων ευχολογίων εμφανίζεται ως εκτός τόπου εκεί όπου μια κοινωνική διαμάχη αποκτά ένταση ή εκεί όπου οι σχέσεις εξουσίας χάνουν κάθε αναλογικότητα και ισορροπία ” (ό.π., σελ. 86).

Καίριο σημείο του βιβλίου συνιστά η επισήμανση του συγγραφέα ότι “η υπαρξιακή ασφάλεια και οι αυθεντικές συγκινήσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με μη φιλελεύθερες αξίες και καταστάσεις” (ό.π., σελ. 98), γεγονός που εκβάλλει στον εθνορομαντισμό, την παραδοσιαρχία, την νοσταλγική “επίκληση μιας εντατικής κοινοτικής εμπειρίας” (αυτ.), αλλά ταυτόχρονα αναδεικύει εξαιρετικά περίεργα και ετερόκλητα αμαλγάματα και υβρίδια, που, πλέον, δεν προκαλούν καμία εντύπωση στον έμπειρο πολιτικό επιστήμονα και αναλυτή. Δείγματος χάριν, δεν προκαλεί καμία έκπληξη, κατά τον συγγραφέα, η συμπόρευση τμημάτων του νεοφεμινισμού με τους υπερασπιστές του πολιτικού Ισλάμ! (βλ. ό.π., σελ. 99).

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η πολιτική ερμηνεία του συγγραφέα στο φαινόμενο της έξαρσης των νέων εθνικισμών. Ο Νικόλας Σεβαστάκης συνδέει την ανάδυση των νέων εθνικισμών με την αναζήτηση της έντασης στην πολιτική. Γράφει χαρακτηριστικά: “[…] Πως είναι δυνατή η αντίσταση στην πρόζα της δημοκρατίας από τη σκοπιά της ποιητικής της, των δημιουργικών πράξεων που δεν θέλουν να αποδεχτούν την πτώση της δημοκρατίας σε αποστεωμένη ρουτίνα; Άν το πολιτικό ενδιαφέρον προορίζεται για εφήμερες εκλάμψεις σε μια θάλασσα πολιτικού χρόνου, πως μπορούμε να φανταστούμε μια πιο απαιτητική πολιτική λογική; Εδώ βρίσκουμε σήμερα τον ρόλο των κινημάτων ταυτότητας και τις πολιτισμικές διαμάχες που γεννούν συγκρούσεις. Αυτά τα κινήματα κληρονομούν την ιδέα της έντασης που έχουν οι σωτηριολογικές πολιτικές θρησκείες αλλά σε ένα ασταθές και υπονομευμένο πλαίσιο όπου έχει χαθεί η συνεκτικότητα των μεγάλων ιδεολογικών χώρων. Οι νέοι εθνικισμοί εμφανίζονται έτσι ως οι μοναδικές ενεργές πολιτικές συλλογικότητες. Γι’ αυτό τον λόγο και οι θιασώτες τους στρέφονται αυθόρμητα και στη συνέχεια συνειδητά εναντίον του ατομικισμού της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς. Δυσπιστούν τόσο απέναντι στη γλώσσα του ορθολογικού συμφέροντος στην κεντροδεξιά όσο και απέναντι στη ρητορική των δικαιωμάτων και του πολιτισμικού φιλελευθερισμού στην κεντροαριστερά.

Ο εθνικισμός, εντέλει, λειτουργεί αυτά τα τελευταία χρόνια όπως ο κομμουνισμός πριν από κάποιες δεκαετίες: ως υποδοχέας και χειριστής ποικίλων δυσαρεσκειών που δεν σχετίζονται πάντα με εθνικές διαμάχες και στερεότυπα, ούτε καν με τον φόβο για την ανεξέλεγκτη μετανάστευση, όπως προβάλλεται κατά κόρον στη συμβατική ευρωπαϊκή συζήτηση για τις νέες μορφές λαϊκιστικής δεξιάς. […]” (βλ. ό.π., σελ. 111-112).

Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρούμε το κεφάλαιο με τίτλο “Περιθώρια της δημοκρατίας” (βλ. σελ. 115-140), στο οποίο ο συγγραφέας αναδεικνύει το φαινόμενο του τεχνολαϊκισμού, την πρόσμιξη δηλαδή τεχνοκρατίας και λαϊκισμού (βλ. σελ. 124 κ.ε.). Παράλληλα αναφέρεται στην υπονόμευση της φιλελεύθερης δημοκρατίας: “Πέρα από όλα τα άλλα, η φιλελεύθερη δημοκρατία υπονομεύεται από το γεγονός πως η έξοδος από τις δογματικές και μεσσιανικές εκδοχές πολιτικού πάθους παίρνει τη μορφή ενός οπορτουνισμού δίχως αρχές” (βλ. ό.π., σελ. 127). Μεγάλης σημασίας είναι η επισήμανση του συγγραφέα ότι ένα σοβαρό έλλειμμα του φιλελευθερισμού είναι “η αδυναμία να προσεγγίσει ικανοποιητικά το θέμα του γιγαντισμού της εξουσίας σε όλες του τις διαστάσεις” (ό.π., σελ. 130).

Ο συγγραφέας αναδεικνύει μια σημαντική αντινομία μεταξύ της συνέργειας σε διυποκειμενικό επίπεδο και στις μορφές πολιτειακής συγκρότησης: παρά τη φαινομενική τεχνολογική πρόοδο “πολιτικά βρισκόμαστε ακόμη κοντά στη διαίρεση σε κάστες(βλ. ό.π., σελ. 153).

Η προβληματική του συγγραφέα είναι πολυπρισματική και η διαπραγμάτευση του θέματος εξαντλητική. Στο πλαίσιο ενός σύντομου σημειώματος δεν είναι δυνατόν να αναδειχθούν όλες οι προκείμενες του σημαντικού αυτού έργου. Προτείνουμε την ενδελεχή μελέτη ολόκληρου του δοκιμίου, που προϋποθέτει σύσσωμη την προσοχή μας, χωρίς περισπάσεις.

Κλείνουμε με μία σημαντική επισήμανση του συγγραφέα περί τέχνης: Η τέχνη μπορεί να υποδεχτεί το ναυάγιο του κόσμου και όλες τις ιστορικές καταστροφές. Συνεχίζει δημιουργικά ακόμα και σε συνθήκες πολιτικής ανελευθερίας και βαναυσότητας(ό.π., σελ. 142).

Ηράκλειο, 3 Ιουλίου 2020

Χρ. Αρβανίτης, Ας με γεμίσουνε τα χείλη σου φιλιά

Σχολιάστε

Χριστόφορος Ελ. Αρβανίτης, Ας με γεμίσουνε τα χείλη σου φιλιά: Θρησκεία, Έρωτας και Σεξουαλικότητα στο Άσμα Ασμάτων, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-615-293-1.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Ο ερωτευμένος άνθρωπος είναι οντολογικά ελεύθερος. Δεν είναι ελεύθερος από τον έρωτα ή ελεύθερος για τον έρωτα, αλλά ελεύθερος μέσω του έρωτα˙ γι αυτό, και η αποκλειστική ταύτιση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας με την αναπαραγωγή, και η ταύτιση του έρωτα με το fast-sex, αποτελούν διαστροφικές αποκλίσεις, που αρνούνται την ολοκληρωτική επιθυμία, σωματική και ψυχική, για τον άλλον. Στο Άσμα Ασμάτων, ο ερωτικός άνθρωπος απελευθερώνεται˙ καταφάσκει την ελευθερία του. Ελευθερώνεται υπαρξιακά στον έρωτα του άλλου. Ερωτεύομαι σημαίνει αγγίγματα, λόγια, ματιές, ελπίδες, μάχες, πόθους, όνειρα, αγρυπνίες, φόβους. Είναι η κατάκτηση της συνύπαρξης με τον άλλον.

Νικόλας Σεβαστάκης, [Οι νέοι εθνικισμοί]

Σχολιάστε

Νικόλας ΣεβαστάκηςΤαξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμούεκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-8061-81-1.

[…] Πως είναι δυνατή η αντίσταση στην πρόζα της δημοκρατίας από τη σκοπιά της ποιητικής της, των δημιουργικών πράξεων που δεν θέλουν να αποδεχτούν την πτώση της δημοκρατίας σε αποστεωμένη ρουτίνα; Άν το πολιτικό ενδιαφέρον προορίζεται για εφήμερες εκλάμψεις σε μια θάλασσα πολιτικού χρόνου, πως μπορούμε να φανταστούμε μια πιο απαιτητική πολιτική λογική; Εδώ βρίσκουμε σήμερα τον ρόλο των κινημάτων ταυτότητας και τις πολιτισμικές διαμάχες που γεννούν συγκρούσεις. Αυτά τα κινήματα κληρονομούν την ιδέα της έντασης που έχουν οι σωτηριολογικές πολιτικές θρησκείες αλλά σε ένα ασταθές και υπονομευμένο πλαίσιο όπου έχει χαθεί η συνεκτικότητα των μεγάλων ιδεολογικών χώρων. Οι νέοι εθνικισμοί εμφανίζονται έτσι ως οι μοναδικές ενεργές πολιτικές συλλογικότητες. Γι’ αυτό τον λόγο και οι θιασώτες τους στρέφονται αυθόρμητα και στη συνέχεια συνειδητά εναντίον του ατομικισμού της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς. Δυσπιστούν τόσο απέναντι στη γλώσσα του ορθολογικού συμφέροντος στην κεντροδεξιά όσο και απέναντι στη ρητορική των δικαιωμάτων και του πολιτισμικού φιλελευθερισμού στην κεντροαριστερά.

Ο εθνικισμός, εντέλει, λειτουργεί αυτά τα τελευταία χρόνια όπως ο κομμουνισμός πριν από κάποιες δεκαετίες: ως υποδοχέας και χειριστής ποικίλων δυσαρεσκειών που δεν σχετίζονται πάντα με εθνικές διαμάχες και στερεότυπα, ούτε καν με τον φόβο για την ανεξέλεγκτη μετανάστευση, όπως προβάλλεται κατά κόρον στη συμβατική ευρωπαϊκή συζήτηση για τις νέες μορφές λαϊκιστικής δεξιάς. […]

Νικόλας ΣεβαστάκηςΤαξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμούεκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, σελ. 111-112 (απόσπασμα)

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, [Παροντισμός και αναπλαισιωμένη μνήμη]

Σχολιάστε

 φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός

Στον παροντισμό η μνήμη αποσυνδέεται από το ιστορικό της πλαίσιο και ξεχειλίζει, εδώ κι εκεί, αναπλαισιωμένη εργαλειακά μέσα στο παρόν. Έτσι η ιστορική μνήμη στον παροντισμό υφίσταται ένα διαρκές βραχυκύκλωμα.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο

1 σχόλιο

Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού, εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-8061-81-1.

Από την ιστοσελίδα του εκδότη: 

Παλιές ενστάσεις για τον αδύναμο χαρακτήρα της αστικής δημοκρατίας επιστρέφουν δριμύτερες. Ο συγγραφέας βλέπει καχύποπτα την εύκολη αποκαθήλωση των φιλελεύθερων δημοκρατιών τονίζει όμως ότι οι συναγερμοί είναι αναγκαίοι και πιστεύει ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να κλείνουμε τα μάτια μπροστά στις πολιτικές αποτυχίες και στις πολιτισμικές προκλήσεις που μας περιβάλλουν.

Στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού πρώτου αιώνα πολιτικοί θεωρητικοί, καλλιτέχνες και μυθιστοριογράφοι βεβαιώνουν ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία βρίσκεται σε αποσύνθεση. Παλιές ενστάσεις για τον ρηχό και αδύναμο χαρακτήρα αυτής της δημοκρατίας επιστρέφουν δριμύτερες σε συνδυασμό με μια σοβαρή κρίση ταυτότητας του δυτικού παραδείγματος. 

Στο καινούριο του δοκίμιο ο Νικόλας Σεβαστάκης επανέρχεται στο θέμα της κριτικής του πολιτισμού και στο πώς αυτή τέμνεται με τις απαιτήσεις της πολιτικής σκέψης. Περνώντας από τους αφορισμούς του Μισέλ Ουελμπέκ και τις αφηγήσεις για την παρακμή της Δύσης στις ψυχρές διαγνώσεις των πολιτικών αναλυτών, ο συγγραφέας συζητεί τις διαφιλονικούμενες ταυτότητες της δημοκρατίας. 

Δυο ερωτήματα διατρέχουν το βιβλίο: μπορούν άραγε ιδέες και ρυθμίσεις κληρονομημένες από προγενέστερες αστικές εποχές να αντέξουν το σοκ των σημερινών ανελέητων μετασχηματισμών; Μπορεί η πολιτική συζήτηση για τη δημοκρατία να αφήσει έξω τα βαθιά, ανθρωπολογικά ερωτήματα για τον προορισμό μας; Ο συγγραφέας βλέπει καχύποπτα την εύκολη αποκαθήλωση των φιλελεύθερων δημοκρατιών από κάποιους θεωρητικούς και ανθρώπους της τέχνης. Την ίδια στιγμή όμως τονίζει ότι οι συναγερμοί είναι αναγκαίοι και πιστεύει ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να κλείνουμε τα μάτια μπροστά στις πολιτικές αποτυχίες και στις πολιτισμικές προκλήσεις που μας περιβάλλουν.

https://www.stereoma-sa.gr/p/dokimio/taksidi-sto-agnwsto/

***

Μικρό απόσπασμα από το βιβλίο: 

[σελ.21] […] Ανάμεσα στο 2000 και στο σήμερα, παρατηρούμε την εμφανή συρρίκνωση όλων των υπερεθνικών υποσχέσεων ή μάλλον τον περιορισμό τους σε όλο και πιο μειοψηφικά  ακροατήρια στο πολιτικό κέντρο ή σε κύκλους της φιλελεύθερης αριστεράς.  Την προσοχή κερδίζουν διάφοροι ρεαλιστικοί σκεπτικισμοί που πιέζουν, όπως φαίνεται, όλους τους δρώντες παράγοντες της πολιτικής να αναπροσαρμόσουν τις «ευρωπαϊστικές» τους αυταπάτες. Η δημοκρατία ξαναγίνεται πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στη ρητορική για κάποια ριζοσπαστική της επανίδρυ-[σελ.22]ση και στη ράθυμη συνέχιση των κεκτημένων τελετουργιών της. Αυτό που υποχωρεί είναι η ανακαινιστική ορμή στην οποία αναγνωρίζονταν τόσο η ακτινοβολία ορισμένων θεσπισμένων αρχών και κανόνων όσο και οι στιγμές της δημιουργικής δράσης οι οποίες έφερναν συχνά νέες ερμηνείες «στο τραπέζι». Αναγνωρίζονταν, για παράδειγμα, τόσο η ανάγκη για μια ιδέα του κοινού καλού όσο και οι δημιουργικές πολιτικές συγκρούσεις ως δύο πτυχές μιας ενιαίας κίνησης. Αυτή, ωστόσο, η πρόσληψη της δημοκρατικής ισορροπίας ανάμεσα σε στοιχεία τάξης και δυναμικές κίνησης, σε ρουτίνες και πειραματισμούς, θεωρείται πλέον είτε ξεπερασμένη από τον ρου της Ιστορίας είτε αδύναμη να εμπνεύσει τις διεκδικήσεις ατόμων και κοινοτήτων στις σημερινές πολυκερματισμένες κοινωνίες. Σε μια τέτοια κλινική διάγνωση αμηχανίας βρισκόμαστε εδώ και κάποια χρόνια, ιδίως από τότε που η ύστατη έξαρση της φιλελεύθερης δημοκρατικής αισιοδοξίας στην τελευταία δεκαετία του εικοστού αιώνα καταλάγιασε για να μετατραπεί πια σε άσχημο προαίσθημα και απαισιόδοξη προφητεία για το μέλλον. […]

Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού, εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, σελ. 21-22 (απόσπασμα)

***

Πρβλ. και:

Πρόλογος-Η αχανής ήπειρος

(εκτενές απόσπασμα από τις σελ. 11-22 του βιβλίου στην ιστοσελίδα του εκδότη)

Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Κωστή Παπαγιώργη «Τα βιβλία των άλλων 1 – Έλληνες συγγραφείς»

Σχολιάστε

 

Κωστής ΠαπαγιώργηςΤα βιβλία των άλλων 1 – Έλληνες συγγραφείς, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2020,  ISBN: 978-960-03-6595-5.

Εισαγωγή: Δημήτρης Καράμπελας. Επιλογή κειμένων: Γιάννης Αστερής – Δημήτρης Καράμπελας

Για τον Κωστή Παπαγιώργη τα βιβλία υπήρξαν ο πιο ζωτικός κι ακατάλυτος δεσμός του με τον κόσμο. Η ανακάλυψή τους, στην όψιμη εφηβεία του, έλαβε διαστάσεις αποκάλυψης. Ο έφηβος που βασανιζόταν απ’ το αίσθημα ότι είναι «υπεράριθμος», «καρέκλα με τρία πόδια», «ελαττωματικό ανταλλακτικό» ή «παιδί του Καιάδα» συνειδητοποίησε ότι δεν είναι μόνος, ότι μπορούσε να περιέχεται ολόκληρος στη γραφή ενός άλλου.

Παράλληλα με τα καθαυτό δοκίμιά του, και με το στοχαστικό, βιωματικό και παιγνιώδες ύφος του, ο Κωστής Παπαγιώργης επισκόπησε για τέσσερις σχεδόν δεκαετίες (1975-2014), την εγχώρια πνευματική ζωή με κριτικά άρθρα και σημειώματα στον περιοδικό και ηλεκτρονικό τύπο (Το ΔέντροΚριτική και ΚείμεναΠλανόδιονΑθηνόραμαΟ κόσμος του Επενδυτή, Lifo και αλλού). Ο ανά χείρας τόμος παρουσιάζει για πρώτη φορά μιαν εκτεταμένη επιλογή κειμένων του για την παλιότερη και σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Συγχρόνως, εγκαινιάζει την εκδοτική σειρά Τα βιβλία των άλλων που πρόκειται να φιλοξενήσει, σε διαδοχικούς τόμους θεματικά διαρθρωμένους, ένα σημαντικό μέρος της παπαγιωργικής κριτικής για το έργο νεότερων Ελλήνων στοχαστών, την ξένη πεζογραφία, τη φιλοσοφία και την ιστοριογραφία

https://www.kastaniotis.com/book/978-960-03-6595-5

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Μνήμες και απουσία Μνήμης

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός 

Η εποχή μας ξεχειλίζει μνήμες: ιστορικές μνήμες, ταινίες, πόλεμοι μνήμης, μνήμες τραυμάτων.

Μήπως όμως αυτή η πληθώρα από μνήμες συγκαλύπτουν την απουσία Μνήμης, την κοινωνική αμνησία; Στην εγκλωβισμένη στον καθρέφτη του παρόντος ναρκισσιστική εποχή μας οι μνήμες –ως υπομνήματα– δεν υποκαθιστούν την Μνήμη;

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Καραντίνας αναγνώσματα VIII

Σχολιάστε

Ντίνος ΧριστιανόπουλοςΠαραμύθια: σπουδές λαϊκοῦ λόγου, γ’ ἔκδοση, ἐκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία 2001, ISBN: 960-7805-17-8.

Ὁ Ναστραντίν Χότζας στό χαμάμ

Μιά φορά ὁ Ναστραντίν Χότζας πῆγε στό χαμάμ κι οἱ βοηθοί, ὅταν τόν εἴδανε φτωχό καί κακομοίρη, οὔτε καλό μπουρνούζι τοῦ ‘δωσαν, οὔτε τόν ἔτριψαν στό τέλος μέ ἀρώματα. Φεύγοντας ο Ναστραντίν, τούς ἔδωσε ἀπό μιά λίρα. Οἱ βοηθοί δέν πίστευαν στά μάτια τους κι ὅταν ὁ Χότζας ξαναπῆγε στό χαμάμ, τόν περιποιήθηκαν σά να ‘τανε ἀφέντης: τοῦ δῶσαν τό καλύτερο μπουρνούζι καί τοῦ ‘βάλαν τά πιό ἀκριβά ἀρώματα. Φεύγοντας ὁ Ναστραντίν, τούς ἔδωσε ἀπό ἕναν παρά. Οἱ βοηθοί ἀπόρησαν καί τοῦ εἶπαν: «Τί ἄνθρωπος εἶσαι ἐσύ; Τή μιά φορά δέ σέ φροντίσαμε, καί φάνηκες χουβαρντάς· και τώρα πού σέ περιποιηθήκαμε, μᾶς ρίχνεις ἕναν παρά;» Τότε ὁ Ναστραντίν τούς εἶπε: «Ἐγώ εἶμαι δίκαιος ἄνθρωπος καί κανέναν δέν ἀδίκησα. Ἡ λίρα πού σᾶς ἔδωσα τήν ἄλλη φορά, ἦταν γιά τή σημερινή σας περιποίηση· καί ὅσο γιά τήν περασμένη γαϊδουριά σας, καί ὁ παράς πού ἄφησα, πολύ δέν ἦταν;»

Ντίνος ΧριστιανόπουλοςΠαραμύθια: σπουδές λαϊκοῦ λόγου, γ’ ἔκδοση, ἐκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία 2001, σελ. 17. 

Καραντίνας αναγνώσματα VII

Σχολιάστε

Ντίνος Χριστιανόπουλος, Στιχάκια του στρατού, εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία 2004, ISBN: 360-7805-24-2.

***

σελ. 21

Δέν τό περίμενα ποτέ να’ ρθῶ σ’ αὐτό τό χάλι,

νά καθαρίζω στό στρατό πατάτες μέ κουτάλι.

***

σελ. 23

Στό πειθαρχεῖο, μ’ ἔκλεισαν χωρίς κρεβάτι, στρῶμα

καί τό τσιμέντο μοῦ ‘λιωσε σιγά σιγά τό σῶμα

***

σελ. 30

Τό φανταράκι στή σκοπιά σάν τό κεράκι λιώνει.

Βρέχει βροχή καί βρέχεται, φυσάει βοριάς, παγώνει.

 

Ντίνος Χριστιανόπουλος, Στιχάκια του στρατού, εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία 2004, σελ. 21, 23, 30.

Older Entries Newer Entries

Αρέσει σε %d bloggers: