Χρήστος Γιανναράς, [Περί σχέσης]

Σχολιάστε

Χρήστος Γιανναράς, Για το «νόημα» της πολιτικής, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2019, ISBN: 978-960-572-283-8.

(…) Η σχέση έχει απεριόριστη γνωστική δυναμική, συνεχώς συντελούμενη και ουδέποτε περατούμενη, ενεργά κατορθούμενη και ουδέποτε εξαντλούμενη. (…)

Χρήστος Γιανναράς, Για το «νόημα» της πολιτικής, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2019, σελ. 67.

***

(…)Σχέση είναι εκείνη η γνωστική πρόσβαση στην πραγματικότητα, που πραγματώνεται ως ελευθερία από κάθε αναγκαιότητα, επομένως από κάθε σκοπιμότητα. (…)

Χρήστος  Γιανναράς, ό. π., σελ. 74

Χρήστος Γιανναράς, Norman Russell: Η μεταφυσική ως πρόκληση επικαιρική

Σχολιάστε

Χρήστος ΓιανναράςNorman Russell, Η μεταφυσική ως πρόκληση επικαιρική, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2018, ISBN: 978-960-572-258-6.

Από την ιστοσελίδα του εκδότη:

Ένας ζωντανός διάλογος ανάμεσα στον δημοφιλή Έλληνα στοχαστή και φιλόσοφο Χρήστο Γιανναρά και τον κύριο μεταφραστή των έργων του στα αγγλικά, Norman Russell. Το βιβλίο αποτελεί μία εξαιρετική εισαγωγή στην θεωρία του Χρήστου Γιανναρά και μια ευκαιρία για τους γνώστες του έργου του, να ερευνήσουν σε βάθος τη σκέψη του.

Ο Χρήστος Γιανναράς αναφέρει για την έκδοση:

Αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε για τη μετάφραση και δικών μου βιβλίων στα αγγλικά — έχουν ως τώρα εκδοθεί οκτώ ολοκληρωμένες μεταφράσεις. Στη διάρκεια αυτής της συνεργασίας (δώδεκα χρόνων περίπου) πολλές φορές εκτιμούσα και δεχόμουν ως πρόκληση ουσιωδών διασαφήσεων τις μεταφραστικές ερωτήσεις και απορίες που μου έστελνε ο Norman. Έτσι προέκυψε η ιδέα, να επιχειρήσουμε, παράλληλα με την εργασία της μετάφρασης, έναν ανυπότακτο σε άλλη σκοπιμότητα διάλογο, που να γονιμοποιείται από τις μεταφραστικές αφορμές-προκλήσεις, αλλά και να τις υπερβαίνει. Να γονιμοποιεί ο διάλογος τα όσα ουσιώδη αντιπαρερχόμαστε συχνά σαν αυτονόητα ή χωρίς να υποψιαζόμαστε επαρκώς τη δυναμική τους. Ο Norman μού έστελνε τις ερωτήσεις του στα αγγλικά και έπαιρνε τις απαντήσεις μου στα ελληνικά. Τις μετέφραζε έγκαιρα, γι’ αυτό και η αγγλική έκδοση του κοινού μας βιβλίου προηγήθηκε.

https://ikarosbooks.gr/831-i-metafysiki-os-proklisi-epikairiki.html

Χρ.Γιανναρᾶς: «Γράφουν ἀκόμα Ἱστορία οἱ παρέες…»

Σχολιάστε

Χρ. Γιανναρᾶς, Προφορική ἀμεσότητα, ἐκδ. Ἰανός, β’ ἔκδοση, Θεσσαλονίκη 2008, ISBN: 960-7771-79-6.

Γράφουν ἀκόμα Ἱστορία οἱ παρέες.

Ἀφανῶς εὐτυχῶς. Παρηγοριά καί ἐλπίδα γιά ὅσους θέλουν νά ἀρνοῦνται τήν ὑποτέλεια στή μετριότητα.

[Ἀπόσπασμα ἀπό συνέντευξη τοῦ Χρ. Γιανναρᾶ στή Μαρίλη Εὐφραιμίδη].

 

Χρ. Γιανναρᾶς, Προφορική ἀμεσότητα, ἐκδ. Ἰανός, β’ ἔκδοση, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 39.

 

Χρήστος Γιανναράς, Το ρητό και το άρρητο

Σχολιάστε

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ, Το ρητό και το άρρητο: Τα γλωσσικά όρια ρεαλισμού της μεταφυσικής, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1999, σσ. 324. ISBN: 960-7721-48-9.

Του Αθανασίου Καλαμάτα

[Η παρούσα  βιβλιοπαρουσίαση δημοσιεύθηκε αρχικά στην εφημ. ΑΙΟΛΙΚΑ ΝΕΑ, Μάιος 2000.  Αναδημοσιεύεται εδώ με την άδεια του συγγραφέα].

Κατά την άποψη του συγγραφέα πρόκειται για βιβλίο που αποτελεί το δεύτερο «σταθμό» στην προσωπική πορεία του συγγραφικού μόχθου του, μετά το εναργέστατο σε φιλοσοφικό λόγο βιβλίο του Το πρόσωπο και ο έρως. Λόγος λαγαρός, κοφτερός, ισοδύναμος της προγενέστερης φιλοσοφικής και θεολογικής παράδοσης, ουσιαστικός και συγκλονιστικός, δοκιμάζει τη γλωσσική σήμανση της κριτικής οντολογίας, με συνομιλητή τον κορυφαίο εκπρόσωπο της φιλοσοφίας της «κοινής γλώσσας», αυστριακό φιλόσοφο του πρώτου μισού του αιώνα μας Ludwig Wittgenstein, για τον οποίο ο Χρήστος Γιανναράς γράφει ότι σημάδεψε τη συγγραφική δουλειά του. Αυτή η γόνιμη συντροφιά αλλά και αντιπαράθεση με τη δυτική φιλοσοφική σκέψη, δείχνει να μην εγκλωβίζεται σε ένα σύστημα δογματικών και τετριμμένων αποφάνσεων, αντιθέτως μάλιστα είναι διεισδυτική και αναλυτική, καθώς ρωμαλέα περιγράφει την οντολογία του προσώπου. Βέβαια, ένας τέτοιος λόγος περί φιλοσοφικής γλώσσας, θα ήταν φαινομενικά σκόρπιος και αδύναμος, αν δημιουργικά δεν συναναστρεφόταν με την ορθόδοξη θεολογική παράδοση και μάλιστα με τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή.
Το βιβλίο παρουσιάστηκε στις 17 Απριλίου 2000 στην κατάμεστη από κόσμο Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με ομιλητές τον Σεβ. Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), κορυφαίο εν ζωή ορθόδοξο θεολόγο, καθηγητή στα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης, της Γλασκόβης, του Εδιμβούργου και του Κινγς Κόλετζ του Λονδίνου, το συγγραφέα Θεόδωρο Ζιάκα και τον Σταύρο Γιαγκάζογλου, Σύμβουλο στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και Διευθυντή του περ. Θεολογία. Τη συζήτηση προλόγισε και συντόνισε ο Λάμπρος Σιάσος Αναπληρωτής Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ.

Ο Χρήστος Γιανναράς για τον άνθρωπο, την ελευθερία και την «γεγονότητα» των υπαρξιστών φιλόσοφων

Σχολιάστε

 

Χρήστος Γιανναράς, Έξι φιλοσοφικές ζωγραφιές, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2011,  ISBN: 978-960-9527-24-8.

Απόσπασμα από τις σελ. 131 και 132 του βιβλίου:

Οι υπαρξιστές φιλόσοφοι (τουλάχιστον ο Heidegger και ο Satre) μπόρεσαν να αντιληφθούν τη διαφορά της ανθρώπινης ύπαρξης από κάθε άλλη έκφανση του αισθητά υπαρκτού εντοπίζοντας τη διαφορά σε ό,τι αυτοί χαρακτήρισαν ως γεγονότητα (Faktizität, facticité – από το λατινικό factum: γεγονός): Μόνο η ανθρώπινη ύπαρξη συνιστά ένα απροκαθόριστα συντελούμενο γεγονός, ένα συνεχές γίγνεσθαι διαφοροποίησης από τους προκαθορισμούς της φύσης, έναν ειδικό τρόπο υπάρξεως. Εξ-ίσταται, ίσταται-έξω από τις φυσικές προδιαγραφές της η ανθρώπινη ύπαρξη, η ικανότητα της υπαρκτικής έκ-στασης επιτρέπει στον άνθρωπο να είναι (ως ατομικότητα) αυτό που δεν είναι (το νομοτελειακό προκαθορισμένο από τη φυσική ομοείδεια), δηλαδή να μην είναι (ως ύπαρξη) αυτό που είναι (ως φύση). Το συνεχές γίγνεσθαι της ύπαρξης του ανθρώπου (η «γεγονότητα») μηδενίζει συνεχώς τις υπαρκτικές προδιαγραφές που επιβάλλει η φύση και αυτός ο ενεργητικός μηδενισμός του ανθρώπινου είναι από την ανθρώπινη ύπαρξη συνιστά την ελευθερία του ανθρώπου.

Χρήστος Γιανναράς, Έξι φιλοσοφικές ζωγραφιές, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2011, σελ. 131-132.

Αόριστη Ελλάδα

4 Σχόλια

Χρήστου Γιανναρά,

Αόριστη Ελλάδα

Κοντσέρτο για δυο αποδημίες, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1994

Δεν είναι σέκτα ο Ελληνισμός, γκέτο συντήρησης μπαλσαμωμένων παραδόσεων. Έλληνας θα πει, να αναλαμβάνεις δυναμικά και δημιουργικά την ευθύνη της παράδοσης σου μέσα στις οποιεσδήποτε συνθήκες πολιτισμού.

Χρ. Γιανναρά, Αόριστη Ελλάδα, σελ.145

Το έχω ξαναπεί: μειράκια σαν και του λόγου μου δεν μπορούν να μιλούν για στοχαστές του μεγέθους των Χρ. Γιανναρά, Θ. Ι. Ζιάκα, Γ. Κοντογιώργη και τόσων άλλων. Δεν θα κάνω εξαίρεση ούτε τώρα…Δεν θα μπω στη διαδικασία να «κρίνω» το προκείμενο βιβλίο.  Προτιμώ να παραθέσω ένα σύντομο κείμενο, που «βγήκε» με αφορμή τη μελέτη του υπέροχου αυτού βιβλίου και γράφτηκε κάπου στο Σούνιο στις 27 Ιουλίου 2010:

Αόριστη Ελλάδα

Ο τίτλος ειλημμένος από το ομώνυμο πόνημα του Χρ. Γιανναρά, που μόλις σήμερα αξιώθηκα να διαβάσω. Όμως κάθε στιγμή, κάθε σημείο, κάθε χρώμα, κάθε γραμμή αυτού του τόπου τον επιβεβαιώνουν.

Είτε ατενίσεις την άγρια ομορφιά του Μωριά, είτε την απέραντη θάλασσα του Διακοπτού, είτε το ετερόκλητο τοπίο του Λουτρακίου, του Αιγίου, του Σουνίου ή την «ηρεμία» της Αίγινας και του Λαυρίου  ή το λευκό του Αιγαίου και των νησιών του ή της Κρήτης τη λεβέντικη φύση καταλήγεις στην αποδοχή του.

Κι άσε τους άλλους να μιλάνε για «πάτο». Δεν φταίμε εμείς για την κατάντια που οδήγησαν αυτή τη χώρα οι «πολιτικοί ταγοί» της και ας έχει άλλη γνώμη ο φίλος Χριστόφορος, που μου λέει ότι «ντρέπεται να πει ότι είναι Έλληνας».

Ε! Λοιπόν όχι! Εγώ δεν ντρέπομαι! Ήμουν, είμαι και θα είμαι περήφανος για την καταγωγή μου, για το απλό γεγονός ότι ζω σ’ αυτήν την πανέμορφη χώρα, που θέλουν δεν θέλουν σχετικιστές, αποδομητές, μετα-αποδομητές, εθνομηδενιστές, μισέλληνες υπήρξε στην αρχαιοελληνική εκδοχή της το λίκνο του πολιτισμού και της ιστορίας. Μιας χώρας, που έχει «συνέχεια», παρά τα 400 χρόνια σκλαβιάς και τις άπειρες προσπάθειες αλλοτρίωσης ενωτικών, «μετακενωτών», δυτικότροπων, μεταπρατών της κακιάς ώρας, «ευρωλιγούρηδων», εκσυγχρονιστών και λοιπών «ισναφίων».

Τώρα, αν αυτή η χώρα έχει και…μέλλον, ή βιώνουμε το γιανναρικό Finis Graeciae, αυτό είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία. Προτιμώ να το παρακάμψω zur Zeit και να πάω για μια ακόμη βουτιά στα νερά του Σουνίου…

Σούνιο 27/7/2010

του αγίου Παντελεήμονος

Γ.Μ. Βαρδαβάς

Share

Χρήστου Γιανναρά,Η απανθρωπία του Δικαιώματος

4 Σχόλια

του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα

Χρήστου Γιανναρά, Η Απανθρωπία του Διακιώματος, Εκδ. Δόμος, Αθήνα 1998, ISBN 960-353-041-7

Το εν λόγω βιβλίο του καθηγητή της φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Χρήστου Γιανναρά αποτελεί τομή στην όλη συζήτηση για τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Εισάγει μια νέα προβληματική. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μετανεωτερική, γιατί υπερβαίνει τις συνηθισμένες μορφές κριτικής του «δικαιώματος»: τη νεωτερική και τη φουνταμενταλιστική.

Η σύγχρονη νεωτερική κριτική του «δικαιώματος» έχει σαφώς μαρξιστικές καταβολές: Τα λεγόμενα «δικαιώματα του ανθρώπου» δεν είναι παρά μια υποκριτική, δήθεν οικουμενική ιδεολογία, στην υπηρεσία της καπιταλιστικής-ιμπεριαλιστικής «κατάκτησης του κόσμου», που άρχισε πριν από πεντακόσια χρόνια και «συνεχίζεται». Πέρα από υποκριτικό και παραπλανητικό, για τον τρίτο κόσμο, το «δικαίωμα» είναι τυπικό, μη πραγματικό, ακόμα και για την ίδια του τη μητρόπολη.
Το συμπέρασμα της κριτικής αυτής είναι, προφανώς, το αίτημα της «ουσιαστικοποίησης του δικαιώματος». Πώς όμως; Η μόνη πρόταση, που μπόρεσε να διατυπωθεί με σαφήνεια και ήδη σφράγισε τον αιώνα μας, είναι η μαρξιστική-λενινιστική: Το αστικό «δικαίωμα» να καταργηθεί, για ένα διάστημα («δικτατορία του προλεταριάτου»), ώσπου να εξαλειφθούν οι όροι που το καθιστούν υποκριτικό-τυπικό και οι οποίοι είναι (κατά τη μαρξιστική ανάλυση) η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής.
Η φουνταμενταλιστική κριτική του «δικαιώματος», που βρήκε γόνιμο έδαφος μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών οραματικών διεξόδων της νεωτερικότητας, υποστηρίζει ότι όλα τα δεινά του σύγχρονου κόσμου (χάσμα Βορρά-Νότου, οικολογικό πρόβλημα κ.λπ.) προκύπτουν από την ατομοκεντρική θεμελίωση του νεωτερικού πολιτισμού, ακρογωνιαίος λίθος της οποίας είναι ακριβώς τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Μόνη λύση είναι, για τους φουνταμενταλιστές, η επιστροφή στην προνεωτερική κολεκτιβιστική ολότητα, όπου δεν υπάρχει, φυσικά, καμιά θέση για «ατομικιστικά» δικαιώματα.
Η απάντηση της νεωτερικής απολογητικής στις κριτικές αυτές είναι κατηγορηματικά απορριπτική: Το «δικαίωμα» είναι κατάκτηση αδιαπραγμάτευτη. Φυσικά και δεν ισχύει για όλους. Αλλά είναι αδύνατο να γεφυρωθεί τελείως το χάσμα ανάμεσα στον τύπο και την ουσία, τη θεωρία και την πράξη, το ιδανικό και το πραγματικό. Κι εδώ είναι που επικαλούνται την αποτυχία της μαρξιστικής πρότασης. Η αναζήτηση της «πληρότητας» του «δικαιώματος» έφερε μόνο την κατάργηση κάθε δικαιώματος. Στην προοδευτικότερή της μάλιστα εκδοχή, η νεωτερική απολογητική, συζητά σοβαρά τη δυνατότητα μεταρρυθμιστικής «ουσιαστικοποίησης του δικαιώματος». Τη συνδέει με τη μετάπτωση από τον «υποκειμενοκεντρικό» λόγο στον «επικοινωνιακό» λόγο (είναι η θέση π.χ. του γερμανού φιλοσόφου Γιούργκεν Χάμπερμας).
Ο Γιανναράς σπάει το πλαίσιο αυτό. Δεν στέκεται στο αν το «δικαίωμα» είναι υποκριτικό ή όχι, τυπικό ή μη, στο Κέντρο ή στην Περιφέρεια και σε ποιο βαθμό. Μιλά κατηγορηματικά για την «απανθρωπία» του «δικαιώματος». Απορρίπτει επίσης ανεπιφύλακτα τη φουνταμενταλιστική πρόταση: Ζητά τον «εξανθρωπισμό» του «δικαιώματος». Όχι την κατάργησή του. Ανοίγεται έτσι σε μια πολλά υποσχόμενη μετανεωτερική τοποθέτηση του ζητήματος.
Αλλά γιατί το νεωτερικό «δικαίωμα» είναι «απάνθρωπο»; Το νεωτερικό «δικαίωμα» βασίζεται στην αναγωγή του συγκεκριμένου ανθρώπου σε αφηρημένο άτομο. Απαλείφει τη μοναδικότητα, την ανομοιότητα, την ετερότητα του κάθε ανθρώπου. Ως εργαζόμενος π.χ. διαφέρω μόνο στην «ειδικότητα» και στο «μπαγκράουντ». Ως πολίτης (ψηφοφόρος ή ψηφοθήρας) διαφέρω μόνο στην κομματική ταμπέλα. Ως καταναλωτής είμαι η ακόρεστη επιθυμητική βουλιμία. Έτοιμος να προσκολληθώ στο όποιο φανταχτερό υποκατάστατο έχει προκαθορίσει η επιστημονικά δουλεμένη παραπειστική διαφήμιση. Οι κοινωνικές σχέσεις δομούνται έτσι σε μηχανικά συστήματα, όπου ουδείς αναντικατάστατος. Δεν δουλεύουν με τους πραγματικούς ανθρώπους, αλλά με «φορείς» τυποποιημένων «αναγκών» και τυποποιημένων «δικαιωμάτων», που επιδέχονται τυποποιημένη, επίσης, «ικανοποίηση». Η αρχή της αντικαταστασιμότητας του πραγματικού από το ιδεατό, είναι η θεμελιακή αρχή, με βάση την οποία λειτουργεί ο άνθρωπος του νεωτερικού «δικαιώματος». Ιδανικό του είναι να κάνει την κοινωνία μια αυτόματη μηχανή, όπου η αυτονομημένη Αγορά υποτάσσει την Πολιτική και όπου οι πραγματικοί άνθρωποι υποκαθίστανται από στατιστικές μονάδες με «δείκτες» που λαμβάνουν τη μια ή την άλλη «τιμή», ώστε να γίνεται δυνατή η διαπραγμάτευσή τους σε πακέτα.
Δεδομένου ότι το «Σύστημα» αυτό ενσωματώνει όλο μας τον κοινωνικό χρόνο οι συνέπειες δεν είναι καθόλου αμελητέες. Αν η μοναδικότητα, η ετερότητα, η ιδιοπροσωπία μου, δεν ενσαρκώνονται σε κοινωνικές ανάγκες και δεν διαμεσολαβούνται από κοινωνικές σχέσεις, τότε σε ποιο χώρο και χρόνο μπορούν να ενσαρκωθούν και να υπάρξουν; Καθώς η υπαρκτική διαφορά παύει να κοινωνείται καταδικάζεται να ατροφήσει. Τη θέση του ανθρώπου την παίρνει η ψηφιακή προσομοίωσή του στη μνήμη της κοινωνικής μηχανής. Αλλά δεν γίνεται τότε κι ο ίδιος ο άνθρωπος μηχάνημα; Το τυπικό-απρόσωπο «δικαίωμα» είναι η ιδέα – κλειδί στην οικοδόμηση του πραγματικά απάνθρωπου αυτού Συστήματος. Να γιατί ο Γιανναράς μιλά για «απανθρωπία». Η απανθρωπία είναι εγγενής στην απροσωπία του νεωτερικού «δικαιώματος».
Ποια είναι η πρόταση του Γιανναρά; Είναι να ξαναπάρουμε τα πράγματα από την οντολογική αρχή τους, τώρα που τίθεται θέμα υπέρβασης του νεωτερικού «παραδείγματος». Να ξεκινήσουμε με αφετηρία την απόλυτη ετερότητα, τη μοναδικότητα, τη μη αντικαταστασιμότητα του προσώπου. Με ζητούμενο όχι την άρνησή τους, αλλά την ελεύθερη δυναμική κοινωνικοποίησή τους. Αλήθεια, γιατί να μην είναι δυνατή μια ανανοηματοδότηση του «δικαιώματος», ικανή να άρει την απροσωπία-απανθρωπία του; Κι εδώ ο Γιανναράς μας προτείνει να ξαναπιάσουμε το κομμένο νήμα της ελληνικής εμπειρίας.
Είναι όμως πολύ αμφίβολο αν η διανόησή μας είναι σε θέση να τον παρακολουθήσει. Μπορεί στη Δύση να βρίσκεται σε ανάπτυξη η «μετανεωτερική» αναζήτηση, αλλά εμείς εδώ συζητάμε ακόμη αν πρέπει να ανέβουμε ή όχι στο «τρένο» της νεωτερικότητας. Για να δεχθούμε τη μετανεωτερική πρόκληση πρέπει, πριν απ’ όλα, να αποβάλλουμε τις παρωπίδες: τόσο τις νεωτερικές όσο και τις φουνταμενταλιστικές.
πηγή: Kαθημερινή 1998, ηλ. επεξεργασία: Αντίφωνο

Share


Αρέσει σε %d bloggers: