Κατύν

Σχολιάστε

Πριν μερικά χρόνια ένας καλός φίλος μου έκανε το εξής ερώτημα:
– Έχω τα Άπαντα του Στάλιν. Μήπως θέλεις να στα χαρίσω;
– Δυστυχώς δεν έχω καθόλου χώρο στη βιβλιοθήκη μου, του απάντησα.
(Δεν ήθελα βεβαίως να τον στενοχωρήσω, οπότε δεν συμπλήρωσα το «για στυγνούς εγκληματίες» στην απάντηση μου).
Επειδή όμως ήθελα λίγο να τον αφυπνίσω από το λήθαργο τον ρώτησα με νόημα:
– Είδες το «Κατύν» του Βάϊντα; Εξαιρετική ταινία!
27/11/2022
Γ.Μ.Β.
Advertisement

Ἀθέλητες σκέψεις

Σχολιάστε

φωτογραφία: Γ.Μ.Βαρδαβάς

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 11/8/2022]

Ἡ ἔλλειψη ἐγρήγορσης σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις εἶναι ἴσως προτιμότερη ἀπὸ τὴν ἀκινησία. Ἡ πρώτη δύναται νὰ εἶναι ἀθέλητη, ἡ δεύτερη καταφάσκει ἀπροϋπόθετα στὴν παραίτηση. Τρίτος δρόμος εἶναι ἡ τύφλωση (ἠθικὴ ἤ πνευματικὴ ἀδιάφορον).

Ἀπείρανθος Νάξου, 8 Αὐγούστου 2022

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

[πηγή]

Ο εφιάλτης του παροντισμού

Σχολιάστε

[Για το βιβλίο του Πέτρου Θεοδωρίδη Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις – Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα]

 

 

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 28/5/2022]

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Πέτρος Θεοδωρίδης, Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις – Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, Θεσσαλονίκη 2021, ISBN: 978-960-9708-58-6.

Χώρος…

Τον κατακτάμε

Ιστάμενοι, ιπτάμενοι, βυθιζόμενοι.

Χρόνος…

Μας καίει βραδυφλεγώς…Μακάρι!

Μαζί τα μαλάξαμε.

Χωρόχρονος…

Μήπως γλιτώσουμε …το φυγείν.

Αδύνατον!

Νίκος Κ. Παπαντωνάκης, Χωρό-χρονος (αδημοσίευτο)

Εννέα χρόνια μετά την Απατηλή υπόσχεση της αγάπης ο Πέτρος Θεοδωρίδης επανέρχεται με μια σειρά έξι σημαντικών δοκιμίων. Πρόκειται για στοχαστικές δοκιμές που αποτυπώνουν την εργώδη ενασχόληση του συγγραφέα με ζητήματα ακανθώδη όπως ο χρόνος, το πρόβλημα του κακού, το ολοκληρωτικό φαινόμενο και ο ναζισμός, η ρευστή νεωτερικότητα κ.α.π.

Όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί στον Πρόλογο του βιβλίου ο Καθηγητής Ηθικής Φιλοσοφίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. κ. Διονύσης Δρόσος δεν πρόκειται για «papers που θα γεμίσουν ένα βιογραφικό» αλλά για καρπό μακροχρόνιας ενδελεχούς μελέτης και γόνιμου προβληματισμού. Ο Θεοδωρίδης σε καμία περίπτωση δεν γράφει διεκπεραιωτικά. Αντιθέτως, στοχάζεται με ψυχραιμία, καθαρότητα, σαφήνεια και δίχως ίχνος έπαρσης.

Στο πρώτο δοκίμιο με τίτλο «Η αίσθηση του χρόνου στις αρχές του 21ου αιώνα» (σελ. 10-33) ο συγγραφέας καταπιάνεται με το πολυσύνθετο ζήτημα του χρόνου. Από την όλη διαπραγμάτευση καταφαίνεται ότι ο Θεοδωρίδης δεν αγνοεί την κλασική περί χρόνου ρήση του E. M. Cioran: «Αν ο Χρόνος ήταν μια περιουσία, ένα αγαθό, τότε ο θάνατος θα ήταν η χειρότερη μορφή ληστείας[1]». Εν αντιθέσει με κάποιες «οργανικές» φωνές που επίμονα υποστηρίζουν ότι «δεν έχουμε παρόν» ο συγγραφέας θεωρεί τον παροντισμό ως έκφραση της ευθραυστότητας και της ρευστότητας του χρόνου. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Στη σύγχρονη εποχή έχει επέλθει μία καταπιεστική συμπίεση της αίσθησης του χρόνου. Η τωρινή, “παροντική”, αγχωτική αίσθηση του χρόνου δεν υπήρξε “χρονικά” αμετάβλητη» (σελ. 10). Και παρακάτω σε άλλο σημείο ο συγγραφέας τονίζει: «Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της. Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας. Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον. Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο. Μια εποχή σαν τους πάγους της λίμνης έτοιμους να σπάσουν την άνοιξη. Γιατί μόνον στην εποχή μας παραμένει ως μόνη διάσταση του χρόνου, για όλους μας, η πιο λεπτή, η πιο εύθραυστη, η πιο ανύπαρκτη: το παρόν» (σελ. 32). Με άλλη αφορμή ο συγγραφέας είχε συνδέσει το φαινόμενο του παροντισμού με τις αθέλητες μνήμες: «Αν η δράση στο παρόν είναι αυτή που μας αναγκάζει να επιλέξουμε από την δεξαμενή της μνήμης, η απουσία δράσης, η ακινησία, η ανημποριά, στην όποια μας καθηλώνει το τωρινό παρόν, είναι αυτή που κάνει να αναδύονται σκόρπιες, ασυνάρτητες, αθέλητες μνήμες: να ζούμε σε ένα όνειρο, να επιστρέφουν όλα τα απωθημένα»[2].

Ο συγγραφέας αναφέρεται διεξοδικά σε τρεις τύπους κοινωνιών (παραδοσιακή, νεωτερική, σύγχρονη) και στις αντίστοιχες αντιλήψεις περί χρόνου που εκπορεύονται από αυτές. Έτσι «στην παραδοσιακή κοινωνία, η παράδοση ενείχε έναν κανονιστικό- ηθικό χαρακτήρα»  και αντιπροσώπευε όχι μόνο το «είναι» αλλά και το «δέον γενέσθαι». Παράλληλα «στις παραδοσιακές χριστιανικές και εβραϊκές αντιλήψεις της ιστορίας (…) τα γεγονότα δομούν και καθορίζουν το χρόνο» (σελ.15). Ο χρόνος στη νεωτερικότητα ήταν κατά τον συγγραφέα «αφηρημένος», «ομοιόμορφος» και «συνεχής» (σελ.16-17). Στην παραδοσιακή κοινωνία υπήρχε «αξεδιάλυτη συνύφανση παρελθόντος και μέλλοντος» ενώ στη νεωτερική κοινωνία παρελθόν, παρόν και μέλλον «διαχωρίζονται με σαφήνεια, ως τμήματα μιας διαδοχικής προοδευτικής ανέλιξης» (σελ.17). Στην εποχή μας «η οργανωμένη πλαισίωση του κοινωνικού χρόνου καταρρέει» (σελ.20). Ο συγγραφέας τεκμηριώνει την ανάλυση του επικαλούμενος τα πορίσματα διαπρεπών στοχαστών (G. Agamben, M. Postone, C. Taylor, C. Lasch, Z. Bauman, U. Beck κ.α.).

Στο δεύτερο δοκίμιο του βιβλίου με τίτλο «Όνειρα, εφιάλτες, φαντασιώσεις» (σελ. 34-53) ο συγγραφέας κάνει μια αναδρομή στις αντιλήψεις περί ονείρων από τον Πορφύριο και τον Αρτεμίδωρο μέχρι την ψυχανάλυση, τον Φουκώ, τον Λακάν και τον Ζίζεκ. Σε άλλη συνάφεια ο Θεοδωρίδης έχει γράψει τα εξής καίρια: «Ονειρεύτηκα ότι έβλεπα έναν εφιάλτη. Ξύπνησα μέσα στο όνειρο ξανά και ξανά. Αυτός ήταν ο εφιάλτης: η επανάληψη[3]».

Στο τρίτο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, δοκίμιο με τίτλο «Μπρέχτ και ναζισμός -Τρόμος, αθλιότητα και όνειρα στο Γ’ Ράιχ» (σελ. 54-65) ο Θεοδωρίδης εξετάζει εκ παραλλήλου τα βιβλία: α) Μπ. Μπρεχτ, Τρόμος και αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ, β) Ch. Beradt, Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ, γ) Π. Φρίτσε, Ζωή και θάνατος στο Τρίτο Ράιχ. Με την παράλληλη ανάγνωση των παραπάνω βιβλίων ο συγγραφέας επιχειρεί να περιγράψει τους μετασχηματισμούς της γερμανικής κοινωνίας εξαιτίας του ναζισμού. Η περιγραφή στιγμιοτύπων από τα μονόπρακτα του Μπρεχτ σε συνδυασμό με τα όνειρα απλών ανθρώπων της διπλανής πόρτας και της εν γένει καθημερινότητας τους αναδεικνύουν τον βαθμό επίδρασης του ναζισμού σε ολόκληρο το φάσμα της γερμανικής κοινωνίας. Παράλληλα φέρνουν στο προσκήνιο την, κατά Χ. Άρεντ, κοινοτοπία του κακού: «Ο ναζισμός δεν είναι μια ακραία ιδεολογία αλλά μάλλον η υπερβολή της μεσότητας, η μετριότητα, η εξουσία της κοινοτοπίας» (σελ.55)

Στο τέταρτο δοκίμιο με θέμα «Οι Γνωστικοί και το πρόβλημα του κακού» (σελ.66-83) ο συγγραφέας προβαίνει σε μια ανατομία του γνωστικισμού. Αναφερόμενος στις θέσεις του Θ. Λίποβατς ο Θεοδωρίδης επισημαίνει ότι αυτό που κυριαρχεί στη Γνώση είναι «το μίσος ενάντια στον Άλλον» (σελ.82), ενώ παράλληλα επισημαίνει την μυστικιστική πτυχή της: «(…) η Γνώση ευνοεί πάντα ένα κλίμα μυστηρίου και μυστικισμού, για το οποίο ιδιαιτέρως πρόσφορες είναι οι περίοδοι πολιτισμικής, πολιτικής, κοινωνικής και ψυχικής κρίσης κι ανασφάλειας, κατά τις οποίες ορισμένα άτομα (…) είναι ευάλωτα και ικανοποιεί την ανάγκη της φυγής από την ανυπόφορη υπαρκτή πραγματικότητα» (σελ.79).

Στο δοκίμιο «Ο θαυμαστός καινούργιος μετανεωτερικός κόσμος» (σελ. 84-93) αναδύεται η ρευστότητα και η δυστοπία των καιρών μας με αφορμή το κλασικό έργο του Χάξλεϊ. Παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα (σελ. 91): «Σήμερα, “μπορούμε να είμαστε ερωτευμένοι χωρίς να ερωτευτούμε”. Ο Έρωτας εξημερώνεται, θετικοποιείται και γίνεται μια βολική φόρμουλα κατανάλωσης. Ο σκοπός είναι να αποφευχθεί οποιοδήποτε τραύμα». Ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι από τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο «απωθείται ο έρωτας (όχι το σεξ, ούτε η πορνογραφία), ο πόνος και ο θάνατος, ακριβώς όπως και σήμερα. Και γιατί τότε επιστρέφει διαρκώς ο έρωτας, η λύπη, ο πόνος και ο θάνατος; Μα γιατί απλούστατα το απωθημένο πάντα επιστρέφει» (σελ.93).

Ο τόμος κλείνει με το δοκίμιο «Η πανδημία ως μεταφορά» (σελ. 94-102). Ο Θεοδωρίδης καθηλώνει τον αναγνώστη με την πρωτοτυπία της σκέψης του και την ευαισθησία του. Η αυθεντικότητα, η υπαρξιακή δυναμική, η λεπτότητα, ο πλουραλισμός και η αντικειμενικότητα χαρακτηρίζουν τα δοκίμια της συλλογής.

Η νέα σειρά δοκιμίων του Πέτρου Θεοδωρίδη αξίζει την προσοχή κάθε φιλέρευνου αναγνώστη.

Ηράκλειο, 18-19 Μαΐου 2022


[1] E.M.Cioran, Στοχασμοί, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 2010, σελ. 362.

[2]Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Παροντισμός και αθέλητες μνήμες», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_31.html, ανάρτηση στις 12/10/2015 (τελευταία πρόσβαση: 18/5/2022).

[3]Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, «Ο εφιάλτης», βλ. στο ιστολόγιο του συγγραφέα: http://nosferatos.blogspot.com/2015/10/blog-post_19.html, ανάρτηση στις 7/10/2015 (τελευταία πρόσβαση: 19/5/2022)

Αλλόκοτο

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com

 

Στη Μαργαρίτα

Η γραφικότητα κάποιες φορές είναι απαράμιλλη. Το άκαιρον κάποιων πράξεων παραχρήμα δύναται να λάβει το μανδύα του ακύρου. Πασχαλιάτικα μια κυρία έκρινε σκόπιμο να κάνει ασκήσεις γιόγκα σε ένα λιόφυτο. Ουδέν το μεμπτόν εκ πρώτης όψεως. Το θέαμα ωστόσο ήταν λίαν σουρεαλιστικό, αλλόκοτο και γκροτέσκο από μόνο του.
Έτυχε να περάσω από κει πηγαίνοντας τα παιδιά μια βόλτα με το καρότσι. Έριξα μια αδιάφορη ματιά. Η ασκουμένη σταμάτησε για λίγο και μας κοίταξε με ένα ενοχικό βλέμμα. Θυμήθηκα τη ρήση του Λετς: «Μοναξιά, πόσο πυκνοκατοικημένη είσαι;».
Λίγο πιο πάνω μια παρέα άκουγε το Here I go again. Στο καπάκι ακούστηκε στη διαπασών το Welcome to the jungle. Ένα πεταμένο γάντι στο δρόμο λειτουργούσε παρελκυστικά σε σχέση με τις μυρωδιές της ημέρας που αναδύονταν ομοθυμαδόν σε όλες τις γειτονιές.
«Τα πράγματα ως προς το νόημα τους είναι πολύ απλά», σκέφτηκα. «Εμείς οι άνθρωποι τα κάνουμε δύσκολα μερικές φορές». Μια υλακή επίμονη μου θύμισε μια ουσιάτη φράση που λέγεται ακόμη στην Κρήτη: «Το πλούτος απού έχω εγώ, είναι οι φίλοι».

Ηράκλειο, Πάσχα 2022

Γ.Μ.Βαρδαβάς

 

[πηγή]

Ἀπελευθέρωση

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / https://lukasvasilikos.com

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ στις 14/3/2022]

Darling, stop confusing me
With your wishful thinking

Björk, Play Dead

Βυθισμένος στίς ἀτέρμονες σκέψεις του περίμενε ὑπομονετικὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὸν βραχνὰ τοῦ φόβου.

«Ἐλευθερία εἶναι αὐτή, μπορεῖ καὶ νὰ ἀργήσει λίγο ἤ μήπως, πάλι, ὄχι;», ἀναρωτήθηκε. Ὥσπου, αἴφνης, συνειδητοποίησε ὅτι ὅλα ἦταν θέμα μιᾶς γραμμῆς.

Παράδοξον ἀλλὰ ἀληθινόν: ἀνεπαύθη ὑπαρξιακῶς τὴν πέμπτη ἡμέρα ἀντὶ τῆς ἀναμενομένης ἑβδόμης.

 

Ἡράκλειο, 10 Μαρτίου 2022

Γ. Μ. Βαρδαβᾶς

[πηγή]

Ένας αφορισμός του Πέτρου Π. Θεοδωρίδη

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός  / https://lukasvasilikos.com

Υπάρχει κάτι στην απόγνωση που την κάνει να μοιάζει πολύ με την αγάπη.

Νικήτας Σινιόσογλου, [Περί αναμνήσεων]

Σχολιάστε

Νικήτας Σινιόσογλου,  Ο καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021, ISBN: 978-618-5461-29-4.

 

Οἱ ἀναμνήσεις συστήνονται εὐθαρσῶς ὡς ὁ σωσίας τοῦ συμβάντος. Ἡ ἀξιοπιστία τους μοιάζει ἀδιαφιλονίκητη, ἀρχικά. Κατόπιν ξεθωριάζουν, ὥσπου καταντοῦν ἕνα ἀπείκασμα ποὺ δὲν ξέρουμε τί σημαίνει, οὔτε τί νὰ τὸ κάνουμε. Ὑποθέτουμε πὼς σαρκώνεται μαζί μας πιά. Οὕτως ἤ ἄλλως ἕνας ἄνθρωπος δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ νομίζουμε, καὶ πιθανότατα δὲν ὑπῆρξε ποτὲ αὐτὸ ποὺ θυμόμαστε.

Νικήτας Σινιόσογλου,  Ο καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021,σελ. 282.

***

Δείτε και:

Νικήτας Σινιόσογλου, Ο καρπός της ασθενείας μου (δυο αποσπάσματα και δυο αφορισμοί)

Δυο αφορισμοί του Θάνου Σταθόπουλου

Σχολιάστε

Θάνος Σταθόπουλος, Εισαγωγή στη μέρα, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2021, ISBN: 978-960-572-425-2.

***

Από την ιστοσελίδα του εκδότη

Στο όγδοο βιβλίο του, ο Θάνος Σταθόπουλος συνεχίζει την περιήγησή του στις συντεταγμένες του αρχείου, που περιέχει τα στοιχεία της προσωπικής μυθολογίας και της κατακερματισμένης αυτοβιογραφίας.

Πεζόμορφα κείμενα, σημειώσεις, παραθέματα, αναγνώσεις, αναφορές, επισημάνσεις, ίχνη, θραύσματα για την τύχη της μέρας, τη στιγμή και τη διάρκεια, το χρόνο, τον εαυτό και την ανθρώπινη κατάσταση.

Η Εισαγωγή στη μέρα, ίσως το πιο σιωπηλό και κατασπαραγμένο βιβλίο του Θάνου Σταθόπουλου, είναι ένας παροξυσμός για την αιωνιότητα και την ταλάντωση της μέρας.

***

Δυο αφορισμοί: 

1

Τουλάχιστον έκανα διαυγή τον τρόμο να υπάρχω.

Θάνος Σταθόπουλος, Εισαγωγή στη μέρα, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2021, σελ 26.

2

Να στρώσουμε και να πλαγιάσουμε στο τραγικό.

Θάνος Σταθόπουλος, Εισαγωγή στη μέρα, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2021, σελ.82.

Νικήτας Σινιόσογλου, Ο καρπός της ασθενείας μου (δυο αποσπάσματα και δυο αφορισμοί)

1 σχόλιο

Νικήτας ΣινιόσογλουΟ καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021, ISBN: 978-618-5461-29-4.

Το βιβλίο της χρονιάς! Η γραφή του Σινιόσογλου καθηλώνει! Η εξέλιξη της σκέψης του ενθουσιάζει και τον πλέον απαιτητικό αναγνώστη. Μάστορας του δοκιμίου, πολυπρισματικός, πολυπράγμων διαπλέκει αρμονικά πολλά και – φαινομενικά μόνο- ετερόκλητα στοιχεία. Πρόκειται οιονεί για την «συνέχεια» της «Λεωφόρου ΝΑΤΟ», μόνο που εδώ ο Σινιόσογλου είναι καταιγιστικός! Ένα βιβλίο στο οποίο ο αναγνώστης επανέρχεται ξανά και ξανά. Μην το χάσετε!

***

Αποσπάσματα από το βιβλίο: 

1

Το δωμάτιο μου στο σπίτι όπου μεγάλωσα γίνεται μικρότερο κάθε φορά που το επισκέπτομαι μετά από καιρό. Οι χώροι όπου ζήσαμε μικραίνουν καθώς μεγαλώνουμε, ώσπου χώνονται σ’ ένα σπιρτόκουτο της μνήμης – οι τόποι που άλλοτε ήταν η ευρύχωρη κρυψώνα και μαζί η επικράτεια προς εξερεύνηση. Εκ φύσεως νιώθουμε ότι τα πράγματα ολοένα ασθενούν, ώσπου μοιάζουν έτοιμα να χάσουν ολοσχερώς την υπόσταση τους· εξού ενδεχομένως η σαγήνη που ασκεί η μινιατούρα, ένας ελαφρώς γελοίος τρόπος να συλλέγει κανείς έσχατα σημεία της ζωής, κι όταν ακόμη ο κατ’ ουσίαν αφανισμός τους παραμένει αναπότρεπτος.

Νικήτας ΣινιόσογλουΟ καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021, σελ. 28.

2

Ο κόσμος απαιτεί απαντοχή, αρετή που τιμάται με λόγια και μνημεία. Αλλά είναι ο κόσμος πάλι που στραγγίζει κάθε καρτερία – ηδονίζεται λοιπόν να εξαντλεί την αρετή που μας υποβάλλει.

Νικήτας ΣινιόσογλουΟ καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021, σελ. 12.

***

Δυο αφορισμοί: 

Ι

[…] Ο άνθρωπος δεν κάνει άλλο απ’ το ν’ αλλάζει κι ενίοτε βαφτίζει αλλαγή τις απώλειες του.

Νικήτας ΣινιόσογλουΟ καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021,σελ. 23.

ΙΙ

[…]Οι αληθινοί σωτήρες μας περιθάλπουν κι όταν αποσύρονται ακόμη, γιατί ενώ μας αποδιώχνουν βυθιζόμαστε εντός τους.

Νικήτας ΣινιόσογλουΟ καρπός της ασθενείας μου: Δοκίμιο με σάρκα και οστάεκδόσεις Κίχλη, Αθήνα 2021,σελ. 39.

SELF TEST

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / http://lukasvasilikos.com

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ, 26/4/2021

Ὑπῆρξε μιὰ περίοδος ποὺ ὀνειρευόμουν διαρκῶς ἥρωες τοῦ Καχτίτση: τὸν Ξεντάδιν, τὸν Γιώργη τοῦ «Ἐνυπνίου», τὸν Στοππάκιο. Στὴν ἀρχὴ θεώρησα ὅτι ἦταν κάποια ἐμμονή. Τὰ ὄνειρα σταμάτησαν ἐντελῶς ξαφνικά. Συνειδητοποίησα ἑτεροχρονισμένα ὅτι αὐτὸ συνέβη ὅταν διάβασα τὰ Γράμματα τοῦ Νίκου Καχτίτση στὸν Γιώργη Παυλόπουλο.

 

Ἡράκλειο, 23/4/2021

Γ. Μ. Β.

 

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΥΠΟΥ Α

Σχολιάστε

Ἡ εὐφυΐα χωρὶς τὴ σύνεση εὔκολα ὑποτάσσεται στὸ μαξιμαλισμὸ τῆς ἀλαζονείας.

 

Ἡράκλειο, 14 Φεβρουαρίου 2021

Γ.Μ.Β.

 

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 3

Σχολιάστε

Οὔτε τράπεζα θεμάτων

οὔτε τράπεζα ἀποκαραδοκίας

μὲ κεῖνα τὰ ἀναιδέστατα ὑψηλόβαθμα στελέχη.

Μόνο τράπεζα ἐλπίδας

καὶ ἀγάπης ἄμετρης

μὲ πλοῦτο τοὺς ἄλλους

καὶ ὑπεραξία τὸ ἀδύνατο.

Ἡράκλειο, 13 Φεβρουαρίου 2021

Γ.Μ.Β.

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 4

Σχολιάστε

Ἡ περιαγωγὴ τῆς ἀπαίτησης ἐνδέχεται νὰ ὑποκρύπτει ἕναν ἀσύγγνωστο ναρκισσισμό.

Ἡράκλειο, 30-31 Ἰανουαρίου 2021

Γ.Μ.Β.

[πηγἠ]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 1

Σχολιάστε

 

Ἡ ἀποφατικὴ λογικὴ ἐπιβεβαιώνεται ὄχι ἀπὸ τὴν ἀναγκαιότητα τῆς ἀλήθειας ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἁπλότητα τῆς ἔμπονης ἀνάμνησης.

Ἡράκλειο, 21-22 Ἰανουαρίου 2021

Γ.Μ.Β.

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 2

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός / http://lukasvasilikos.com/

[Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ, 10/3/2021]

Ἄκουσα μιὰ διαφήμιση στὸ ραδιόφωνο ποὺ χρησιμοποιοῦσε ἀσύνδετο σχῆμα καὶ θυμήθηκα τὸν ἀσύμμετρο καταιγισμὸ βωμολοχιῶν καὶ τὴν ἀνεξάλειπτη ἀθυροστομία τοῦ δοκίμου ἐκπαιδευτή μας στὸ στρατό. Δυστυχῶς, ὁ Ἰ. ἔφυγε νωρὶς καὶ αὐτοθέλητα [1].

Ἡράκλειο, 15/1/2021

Γ.Μ.Β.

_________________________

[1]. Ἡ φράση «φεύγω αὐτοθέλητα» ἀνήκει στὸν Δημήτρη Λιαντίνη (1942-1998).

[πηγή]

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ 6

Σχολιάστε

φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός http://lukasvasilikos.com/

Ἐνδέχεται μιὰ ἀφελέστατη ἀπορία μας ἐνίοτε νὰ κρύπτει νοῦν ἀληθείας[1].

 

Ἡράκλειο, 10/1/2021

Γ.Μ.Β.


[1]. Ἡ φράση «κρύπτει νοῦν ἀληθείας» προέρχεται ἀπὸ τὴν 14η ὠδὴ «Εἰς Σάμον» τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου (Βλ. Μ. Γ. Μερακλῆ, Ἀνδρέα Κάλβου, Ὠδαί (1-20): ἑρμηνευτικὴ ἔκδοση, ἐκδόσεις Βιβλ. τῆς Ἑστίας, γ’ ἔκδοση, Ἀθήνα 1994, σελ.173-181).

[πηγή]

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε

Σχολιάστε

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-572-348-4.

 

(…) Κάθε άνθρωπος είναι υπαρκτική μονάδα ετεροκαθορισμένη από τη φύση ή ουσία της (τον δεδομένο τρόπο του είδους), αλλά και προικισμένη με συναρπαστικό περιθώριο να είναι αυτό που δεν είναι και να μην είναι αυτό που είναι. (…)

Χρήστος Γιανναράς, Αντιχάρισμα στον Νίτσε, εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2020, σελ. 22.

Ένα αχαρτογράφητο ταξίδι

1 σχόλιο

Νικόλας Σεβαστάκης, Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού, εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-8061-81-1.

Του Γ. Μ. Βαρδαβά

Στο νέο του εμπεριστατωμένο δοκίμιο με τίτλο Ταξίδι στο άγνωστο: Φιλελεύθερη δημοκρατία και κρίση πολιτισμού (εκδόσεις Στερέωμα, Αθήνα 2020) ο Νικόλας Σεβαστάκης συνεχίζει και επεκτείνει την προβληματική που τον απασχόλησε στο δοκίμιο του με τίτλο Φαντάσματα του καιρού μας: Αριστερά, κριτική, φιλελεύθερη δημοκρατία (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2017). Από την εξαιρετικά εκτεταμένη και απαιτητική πολιτική θεματική του βιβλίου σταχυολογούμε παρακάτω ελάχιστες ψηφίδες.

Ο συγγραφέας υπερασπίζεται με ψυχραιμία και αίσθημα ευθύνης τη φιλελεύθερη δημοκρατία, αναγνωρίζοντας προφανώς τη δυσκολία ενός τέτοιου εγχειρήματος, σε έναν κόσμο ρευστό, όπου κυριαρχεί ο πολιτικός σχετικισμός, η λαϊκιστική δυσφορία, ο αμοραλισμός, η αδολεσχία, η προχειρότητα, ο μαξιμαλισμός, η ανελαστικότητα και η επιφανειακή προσέγγιση τύπου social media. Είναι προφανές ότι ο συγγραφέας αναγνωρίζει την εγγενή, ενίοτε, αδυναμία της φιλελεύθερης δημοκρατίας να εξάγει συναισθήματα στοιχειώδους ενσυναίσθησης για καταστάσεις κοινωνικής οδύνης και παράλληλα να αντιμετωπίσει δυναμικά τον πολιτικό σχετικισμό, το λαϊκισμό και τους νέους εθνικισμούς. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Η φιλελεύθερη δημοκρατία θα συνδεθεί, αναπότρεπτα, στην ιστορία της με ένα πνεύμα απογοητευτικών αυτοπεριορισμών” (μν. έργ., σελ. 23). Και λίγο παρακάτω: “Η φιλελεύθερη δημοκρατία εμφανίστηκε λοιπόν ως κάτι ελλειμματικό απέναντι σε μια πληρότητα νοήματος που την ξεπερνούσε και, κατά κάποιον τρόπο την εξέθετε” (ό.π., σελ. 23-24). Και αλλού: “Μπορούμε να συμφωνήσουμε γενικά ότι είχαν και έχουν πάντα ένα δίκιο από παλιά κάποιοι τιμητές του φιλελεύθερου δημοκρατικού πνεύματος στον ισχυρισμό τους ότι από τον φιλελευθερισμό λείπει αρκετές φορές η μυρωδιά της αληθινής πικρίας και η αίσθηση των καταστάσεων πραγματικής, σπαρακτικής οδύνης. Συχνά -και όχι αδίκως- ένας φιλελευθερισμός των ηπίων ευχολογίων εμφανίζεται ως εκτός τόπου εκεί όπου μια κοινωνική διαμάχη αποκτά ένταση ή εκεί όπου οι σχέσεις εξουσίας χάνουν κάθε αναλογικότητα και ισορροπία ” (ό.π., σελ. 86).

Καίριο σημείο του βιβλίου συνιστά η επισήμανση του συγγραφέα ότι “η υπαρξιακή ασφάλεια και οι αυθεντικές συγκινήσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με μη φιλελεύθερες αξίες και καταστάσεις” (ό.π., σελ. 98), γεγονός που εκβάλλει στον εθνορομαντισμό, την παραδοσιαρχία, την νοσταλγική “επίκληση μιας εντατικής κοινοτικής εμπειρίας” (αυτ.), αλλά ταυτόχρονα αναδεικύει εξαιρετικά περίεργα και ετερόκλητα αμαλγάματα και υβρίδια, που, πλέον, δεν προκαλούν καμία εντύπωση στον έμπειρο πολιτικό επιστήμονα και αναλυτή. Δείγματος χάριν, δεν προκαλεί καμία έκπληξη, κατά τον συγγραφέα, η συμπόρευση τμημάτων του νεοφεμινισμού με τους υπερασπιστές του πολιτικού Ισλάμ! (βλ. ό.π., σελ. 99).

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η πολιτική ερμηνεία του συγγραφέα στο φαινόμενο της έξαρσης των νέων εθνικισμών. Ο Νικόλας Σεβαστάκης συνδέει την ανάδυση των νέων εθνικισμών με την αναζήτηση της έντασης στην πολιτική. Γράφει χαρακτηριστικά: “[…] Πως είναι δυνατή η αντίσταση στην πρόζα της δημοκρατίας από τη σκοπιά της ποιητικής της, των δημιουργικών πράξεων που δεν θέλουν να αποδεχτούν την πτώση της δημοκρατίας σε αποστεωμένη ρουτίνα; Άν το πολιτικό ενδιαφέρον προορίζεται για εφήμερες εκλάμψεις σε μια θάλασσα πολιτικού χρόνου, πως μπορούμε να φανταστούμε μια πιο απαιτητική πολιτική λογική; Εδώ βρίσκουμε σήμερα τον ρόλο των κινημάτων ταυτότητας και τις πολιτισμικές διαμάχες που γεννούν συγκρούσεις. Αυτά τα κινήματα κληρονομούν την ιδέα της έντασης που έχουν οι σωτηριολογικές πολιτικές θρησκείες αλλά σε ένα ασταθές και υπονομευμένο πλαίσιο όπου έχει χαθεί η συνεκτικότητα των μεγάλων ιδεολογικών χώρων. Οι νέοι εθνικισμοί εμφανίζονται έτσι ως οι μοναδικές ενεργές πολιτικές συλλογικότητες. Γι’ αυτό τον λόγο και οι θιασώτες τους στρέφονται αυθόρμητα και στη συνέχεια συνειδητά εναντίον του ατομικισμού της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς. Δυσπιστούν τόσο απέναντι στη γλώσσα του ορθολογικού συμφέροντος στην κεντροδεξιά όσο και απέναντι στη ρητορική των δικαιωμάτων και του πολιτισμικού φιλελευθερισμού στην κεντροαριστερά.

Ο εθνικισμός, εντέλει, λειτουργεί αυτά τα τελευταία χρόνια όπως ο κομμουνισμός πριν από κάποιες δεκαετίες: ως υποδοχέας και χειριστής ποικίλων δυσαρεσκειών που δεν σχετίζονται πάντα με εθνικές διαμάχες και στερεότυπα, ούτε καν με τον φόβο για την ανεξέλεγκτη μετανάστευση, όπως προβάλλεται κατά κόρον στη συμβατική ευρωπαϊκή συζήτηση για τις νέες μορφές λαϊκιστικής δεξιάς. […]” (βλ. ό.π., σελ. 111-112).

Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρούμε το κεφάλαιο με τίτλο “Περιθώρια της δημοκρατίας” (βλ. σελ. 115-140), στο οποίο ο συγγραφέας αναδεικνύει το φαινόμενο του τεχνολαϊκισμού, την πρόσμιξη δηλαδή τεχνοκρατίας και λαϊκισμού (βλ. σελ. 124 κ.ε.). Παράλληλα αναφέρεται στην υπονόμευση της φιλελεύθερης δημοκρατίας: “Πέρα από όλα τα άλλα, η φιλελεύθερη δημοκρατία υπονομεύεται από το γεγονός πως η έξοδος από τις δογματικές και μεσσιανικές εκδοχές πολιτικού πάθους παίρνει τη μορφή ενός οπορτουνισμού δίχως αρχές” (βλ. ό.π., σελ. 127). Μεγάλης σημασίας είναι η επισήμανση του συγγραφέα ότι ένα σοβαρό έλλειμμα του φιλελευθερισμού είναι “η αδυναμία να προσεγγίσει ικανοποιητικά το θέμα του γιγαντισμού της εξουσίας σε όλες του τις διαστάσεις” (ό.π., σελ. 130).

Ο συγγραφέας αναδεικνύει μια σημαντική αντινομία μεταξύ της συνέργειας σε διυποκειμενικό επίπεδο και στις μορφές πολιτειακής συγκρότησης: παρά τη φαινομενική τεχνολογική πρόοδο “πολιτικά βρισκόμαστε ακόμη κοντά στη διαίρεση σε κάστες(βλ. ό.π., σελ. 153).

Η προβληματική του συγγραφέα είναι πολυπρισματική και η διαπραγμάτευση του θέματος εξαντλητική. Στο πλαίσιο ενός σύντομου σημειώματος δεν είναι δυνατόν να αναδειχθούν όλες οι προκείμενες του σημαντικού αυτού έργου. Προτείνουμε την ενδελεχή μελέτη ολόκληρου του δοκιμίου, που προϋποθέτει σύσσωμη την προσοχή μας, χωρίς περισπάσεις.

Κλείνουμε με μία σημαντική επισήμανση του συγγραφέα περί τέχνης: Η τέχνη μπορεί να υποδεχτεί το ναυάγιο του κόσμου και όλες τις ιστορικές καταστροφές. Συνεχίζει δημιουργικά ακόμα και σε συνθήκες πολιτικής ανελευθερίας και βαναυσότητας(ό.π., σελ. 142).

Ηράκλειο, 3 Ιουλίου 2020

Χρ. Αρβανίτης, Ας με γεμίσουνε τα χείλη σου φιλιά

Σχολιάστε

Χριστόφορος Ελ. Αρβανίτης, Ας με γεμίσουνε τα χείλη σου φιλιά: Θρησκεία, Έρωτας και Σεξουαλικότητα στο Άσμα Ασμάτων, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2020, ISBN: 978-960-615-293-1.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Ο ερωτευμένος άνθρωπος είναι οντολογικά ελεύθερος. Δεν είναι ελεύθερος από τον έρωτα ή ελεύθερος για τον έρωτα, αλλά ελεύθερος μέσω του έρωτα˙ γι αυτό, και η αποκλειστική ταύτιση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας με την αναπαραγωγή, και η ταύτιση του έρωτα με το fast-sex, αποτελούν διαστροφικές αποκλίσεις, που αρνούνται την ολοκληρωτική επιθυμία, σωματική και ψυχική, για τον άλλον. Στο Άσμα Ασμάτων, ο ερωτικός άνθρωπος απελευθερώνεται˙ καταφάσκει την ελευθερία του. Ελευθερώνεται υπαρξιακά στον έρωτα του άλλου. Ερωτεύομαι σημαίνει αγγίγματα, λόγια, ματιές, ελπίδες, μάχες, πόθους, όνειρα, αγρυπνίες, φόβους. Είναι η κατάκτηση της συνύπαρξης με τον άλλον.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, [Παροντισμός και αναπλαισιωμένη μνήμη]

Σχολιάστε

 φωτογραφία: Λουκάς Βασιλικός

Στον παροντισμό η μνήμη αποσυνδέεται από το ιστορικό της πλαίσιο και ξεχειλίζει, εδώ κι εκεί, αναπλαισιωμένη εργαλειακά μέσα στο παρόν. Έτσι η ιστορική μνήμη στον παροντισμό υφίσταται ένα διαρκές βραχυκύκλωμα.

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης

Older Entries

Αρέσει σε %d bloggers: